نوار صوتی چهارمین جلسه شورای تأمین استان تهران در اردیبهشت ۱۴۰۴، تصویری از بحران ظرفیت، قطع آب و برق و وضعیت نامناسب زیرساخت‌های زندان‌های تهران ارائه می‌کند؛ بحرانی که پیش از اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ وجود داشته و با افزایش فشارهای امنیتی، شمار زندانیان و شرایط جنگی، نگرانی‌ها درباره وضعیت کنونی زندان‌ها را بیشتر کرده است
کانون حقوق بشر ایران، شنبه ۹ آبانماه ۱۴۰۵ – شاکرمی، قائم‌مقام سابق رئیس‌کل دادگستری استان تهران، در چهارمین جلسه شورای تأمین استان تهران در تاریخ ۲۲ اردیبهشت ۱۴۰۴ درباره وضعیت زندان‌های تهران سخن گفته است. محتوای این نوار صوتی که اکنون منتشر شده، نشان می‌دهد مسئولان قضایی و امنیتی استان تهران پیش از آغاز اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ نیز با بحران جدی در زمینه ظرفیت زندان‌ها و تأمین ابتدایی‌ترین امکانات مورد نیاز زندانیان مواجه بوده‌اند.
بر اساس توضیحات مطرح‌شده در این جلسه، زندان‌های تهران بیش از دو برابر ظرفیت اسمی خود زندانی در خود جای داده‌اند و همین مسئله موجب بروز مشکلات جدی در زیرساخت‌های زندان‌ها شده است؛ از جمله قطع آب و برق.
اهمیت این اظهارات در آن است که وضعیت توصیف‌شده در نوار، نه از زبان یک زندانی یا خانواده او، بلکه در یک جلسه رسمی مرتبط با مدیریت و تأمین امنیت استان تهران مطرح شده است.
شاکرمی: ظرفیت زندان‌ها بیش از دو برابر شده است
اظهارات شاکرمی درباره تراکم زندانیان، تصویری از فشار شدید بر زیرساخت‌های زندان‌های تهران ارائه می‌کند.
هنگامی که شمار زندانیان بیش از دو برابر ظرفیت پیش‌بینی‌شده یک مجموعه باشد، مشکلاتی مانند کمبود فضای اسکان، دسترسی محدود به خدمات بهداشتی، فشار بر شبکه آب و برق، کمبود امکانات درمانی و تغذیه‌ای و کاهش امکان مدیریت مناسب زندانیان اجتناب‌ناپذیرتر می‌شود.
در نوار صوتی مورد اشاره، مشکل تنها به تراکم زندانیان محدود نمی‌شود و قطع آب و برق زندان‌ها نیز به‌عنوان بخشی از بحران موجود مطرح شده است.
این موضوع نشان می‌دهد که پیش از اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ نیز ساختار زندان‌های تهران با شرایطی روبه‌رو بوده که حتی تأمین نیازهای پایه‌ای زندانیان در آن با مشکل مواجه شده است.
سندی از وضعیت زندان‌ها پیش از اعتراضات سراسری ۱۴۰۴
زمان انتشار و محتوای این نوار از جنبه دیگری نیز اهمیت دارد. جلسه شورای تأمین استان تهران در ۲۲ اردیبهشت ۱۴۰۴ برگزار شده است؛ یعنی این اظهارات مربوط به دوره‌ای است که هنوز اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ آغاز نشده بود.
بنابراین، بحران مطرح‌شده در این جلسه را نمی‌توان صرفاً نتیجه افزایش بازداشت‌ها در جریان اعتراضات دانست.
این نوار نشان می‌دهد که مشکلات ساختاری زندان‌ها، از جمله تراکم شدید جمعیت کیفری و مشکلات زیرساختی، پیش از آن نیز وجود داشته است.
پس از آن، با افزایش بازداشت‌ها و صدور احکام قضایی سنگین برای شماری از شهروندان، فشار بر ظرفیت زندان‌ها بیشتر شده است. شرایط جنگی نیز به این مجموعه مشکلات، فشارهای تازه‌ای بر زیرساخت‌ها و روند تأمین نیازهای زندان‌ها اضافه کرده است.
از این منظر، نوار شاکرمی می‌تواند تصویری از نقطه آغاز یک بحران انباشته ارائه دهد؛ بحرانی که در صورت افزایش جمعیت زندان‌ها، بدون اصلاح ساختاری می‌تواند ابعاد گسترده‌تری پیدا کند.
زندان به جای حل بحران‌های اجتماعی
محتوای این نوار در حالی منتشر شده که یکی از پرسش‌های اساسی درباره سیاست‌های قضایی و امنیتی، نحوه برخورد با مشکلات اجتماعی و اقتصادی است.
افزایش فقر، بیکاری، مشکلات معیشتی، اعتراض‌های صنفی و اجتماعی و نارضایتی‌های عمومی، مسائلی هستند که حل آنها نیازمند سیاست‌های اقتصادی و اجتماعی و توجه به ریشه‌های شکل‌گیری بحران‌هاست.
اما افزایش بازداشت‌ها و استفاده گسترده از ظرفیت زندان‌ها، بدون توجه هم‌زمان به عوامل اجتماعی و اقتصادی، می‌تواند فشار بیشتری بر ساختار زندان‌ها وارد کند.
اظهارات مطرح‌شده در جلسه شورای تأمین استان تهران نشان می‌دهد که حتی پیش از موج جدید بازداشت‌ها، ظرفیت زندان‌ها تحت فشار جدی قرار داشته است.
در چنین شرایطی، استفاده بیشتر از بازداشت و زندان برای مدیریت نارضایتی‌های اجتماعی می‌تواند بحران موجود در زندان‌ها را تشدید کند.
کمبود غذا و افزایش قیمت در فروشگاه‌های زندان
گزارش‌های مربوط به وضعیت کنونی زندان‌ها همچنین از مشکلات جدی زندانیان در زمینه تغذیه و تأمین کالاهای ضروری حکایت دارد.
کمبود غذا و پایین‌بودن کیفیت جیره غذایی از جمله مشکلاتی است که زندانیان در برخی زندان‌ها با آن مواجه هستند. هم‌زمان، کالاهایی که از طریق فروشگاه زندان در اختیار زندانیان قرار می‌گیرد، با قیمت‌هایی بالاتر از قیمت معمول بازار عرضه می‌شود.
برای زندانی‌ای که امکان خروج از زندان و تهیه نیازهای روزمره خود از بازار آزاد را ندارد، فروشگاه زندان عملاً یکی از معدود راه‌های دسترسی به مواد غذایی، بهداشتی و سایر اقلام ضروری است.
در چنین شرایطی، افزایش قیمت این کالاها فشار مضاعفی بر زندانی و خانواده او وارد می‌کند؛ زیرا هزینه بسیاری از نیازهای روزمره زندانی عملاً بر دوش خانواده قرار دارد.
هزینه‌تراشی برای خدمات و امکانات زندان
گزارش‌های رسیده از زندان‌ها همچنین حاکی از آن است که زندانیان برای بسیاری از امکانات و خدمات، ناچار به پرداخت هزینه هستند.
در برخی موارد، وسایلی که برای زندگی روزمره در محیط زندان ضروری شده‌اند، از طریق خرید خود زندانیان تأمین می‌شوند. این مسئله در شرایطی که زندانی درآمد مستقل ندارد و خانواده او باید هزینه‌های زندگی‌اش را پرداخت کند، فشار اقتصادی قابل توجهی ایجاد می‌کند.
از سوی دیگر، دریافت هزینه‌های بالا برای خدمات مختلف در زندان، در شرایطی که زندانی امکان انتخاب ارائه‌دهنده خدمات یا استفاده از بازار آزاد را ندارد، می‌تواند به افزایش وابستگی و آسیب‌پذیری زندانیان منجر شود.
به این ترتیب، مشکلات زندان تنها به کمبود ظرفیت محدود نمی‌شود؛ بلکه هزینه زندگی در زندان نیز برای بسیاری از خانواده‌ها به یک بحران اقتصادی تبدیل شده است.
وقتی آب و برق هم تأمین نمی‌شود
اشاره شاکرمی به قطع آب و برق در زندان‌های تهران، یکی از مهم‌ترین بخش‌های این نوار صوتی است.
آب و برق از ابتدایی‌ترین نیازهای هر محیط نگهداری انسان محسوب می‌شوند و قطع یا اختلال گسترده در آنها می‌تواند پیامدهای مستقیم بهداشتی و انسانی داشته باشد.
در زندان‌هایی که جمعیت آنها بیش از دو برابر ظرفیت اسمی است، هرگونه اختلال در آب‌رسانی یا برق می‌تواند مشکلات موجود را چند برابر کند.
تراکم جمعیت، کمبود امکانات بهداشتی و محدودیت دسترسی به خدمات درمانی در کنار اختلال در آب و برق، شرایطی ایجاد می‌کند که سلامت زندانیان را با خطرهای بیشتری مواجه می‌سازد.
گزارش‌ها و اخبار مرتبط با نقض حقوق بشر در ایران
لیست و مشخصات کامل زندانیان سیاسی اعدام شده از سال ۱۴۰۰ تا کنون
فهرست جامع زندانیان محکوم به اعدام – زندانیان سیاسی و بازداشت‌شدگان اعتراضات ۱۴۰۴
آرشیو قضات مرگ قضات صادر کننده احکام اعدام در ایران
آخرین خبرهای بازداشت شدگان اعتراضات
جهان بداند در ایران چه گذشت! فیلم‌های تکان‌دهنده + فیلم‌های افزوده جدید از کشتار اعتراضات سراسری ۱۴۰۴
محسن واحدیان عظیمی؛ بازپرس بی‌رحم پرونده‌های امنیتی در مشهد
انتصاب دادخدا سالاری به ریاست دادگستری کرمان؛ کارنامه‌ای از اعدام، بازداشت معترضان و فشار بر بهائیان
وضعیت امروز؛ بحرانی که از قبل وجود داشت
نوار صوتی شاکرمی مربوط به اردیبهشت ۱۴۰۴ است؛ بنابراین نمی‌توان تمام مشکلات کنونی زندان‌ها را مستقیماً به محتوای این نوار نسبت داد. با این حال، این سند یک نکته مهم را روشن می‌کند: بحران ظرفیت و زیرساخت زندان‌های تهران پیش از اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ نیز وجود داشته است.
پس از آن، بازداشت‌های گسترده، صدور احکام سنگین و افزایش شمار زندانیان می‌تواند فشار بیشتری بر همان ساختار وارد کرده باشد.
شرایط جنگی نیز در کنار مشکلات اقتصادی، اختلال در زنجیره تأمین و فشار بر زیرساخت‌ها، وضعیت را پیچیده‌تر کرده است.
بنابراین، اگر در اردیبهشت ۱۴۰۴ مقام قضایی از زندان‌هایی سخن می‌گفت که بیش از دو برابر ظرفیت خود زندانی داشتند و با قطع آب و برق مواجه می‌شدند، وضعیت امروز نیازمند بررسی دقیق و مستقل‌تری است؛ به‌ویژه در زندان‌هایی که پس از اعتراضات، شمار بیشتری از بازداشت‌شدگان سیاسی و اجتماعی در آنها نگهداری شده‌اند.
بحران زندان‌ها؛ نتیجه یک مشکل عمیقترمحتوای نوار شاکرمی را نمی‌توان صرفاً گزارشی درباره کمبود تخت و ظرفیت زندان‌ها دانست. این اظهارات تصویری از یک مشکل عمیق‌تر ارائه می‌کند: استفاده گسترده از زندان به‌عنوان یکی از ابزارهای مدیریت مسائل اجتماعی و امنیتی، بدون آنکه هم‌زمان مشکلات اقتصادی و اجتماعی زمینه‌ساز نارضایتی‌ها حل شوند.
اگر ظرفیت زندان‌ها بیش از دو برابر شود، اما به جای کاهش ورودی زندان، بر تعداد بازداشت‌ها افزوده شود، نتیجه طبیعی آن تشدید فشار بر زندانیان، خانواده‌ها و کارکنان زندان خواهد بود.
از سوی دیگر، کمبود غذا، گرانی کالاهای فروشگاه زندان و دریافت هزینه برای خدمات و امکانات، فشار اقتصادی این وضعیت را به خانواده زندانیان نیز منتقل می‌کند.
آنچه در نوار صوتی منتسب به شاکرمی مطرح شده، از این منظر اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا نشان می‌دهد مقام‌های مسئول پیش از اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ نیز از بحران ظرفیت و زیرساخت زندان‌ها اطلاع داشته‌اند.
اکنون که با افزایش شمار زندانیان و شرایط دشوار اقتصادی و جنگی، فشارهای جدیدی بر این ساختار وارد شده، مسئله تنها مدیریت جمعیت زندان‌ها نیست؛ بلکه حق زندانیان برای برخورداری از شرایط انسانی، غذای کافی، خدمات درمانی، آب سالم، بهداشت و کرامت انسانی نیز در مرکز توجه قرار می‌گیرد.
بررسی حقوقی وضعیت زندان‌ها بر اساس قوانین داخلیقوانین دیکتاتوری حاکم بر ایران به‌دلیل محدودکردن حقوق انسان‌ها همواره مورد انتقاد بوده‌اند. بررسی این موضوع به معنای تأیید این قوانین نیست، بلکه برای نشان‌دادن رعایت‌نشدن حتی همین قوانین صورت می‌گیرد. اصول ۲۲ و ۳۹ قانون اساسی بر حفظ حیثیت و کرامت افراد تأکید دارند و مقررات سازمان زندان‌ها نیز مسئولیت‌هایی در زمینه تأمین نیازهای اساسی، بهداشت و شرایط نگهداری زندانیان تعیین کرده‌اند. تراکم بیش از ظرفیت، اختلال در آب و برق، کمبود غذا و دریافت هزینه‌های سنگین برای نیازهای ضروری، نگرانی جدی درباره رعایت حقوق زندانیان حتی بر اساس مقررات داخلی ایجاد می‌کند.
بررسی وضعیت زندانیان از منظر حقوق بشر و موارد احتمالی نقض استانداردها
ماده ۵ اعلامیه جهانی حقوق بشر هرگونه رفتار ظالمانه، غیرانسانی یا تحقیرآمیز را ممنوع می‌کند و ماده ۱۰ میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی بر رفتار انسانی و احترام به کرامت ذاتی افراد محروم از آزادی تأکید دارد. قواعد نلسون ماندلا نیز تأمین غذا، آب، بهداشت، درمان و شرایط مناسب نگهداری زندانیان را ضروری می‌دانند. تراکم شدید، کمبود غذا، مشکلات آب و برق و تحمیل هزینه‌های سنگین برای نیازهای ضروری، در صورت استمرار و گستردگی، می‌تواند با الزامات رفتار انسانی با زندانیان تعارض داشته باشد و ضرورت نظارت مستقل بر وضعیت زندان‌ها را برجسته کند.
کانون حقوق بشر ایران را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید:
تلگرام / ایکس / اینستاگرام / یوتیوب / فیسبوک
.jpg)
.jpg)
