بالا زدن فاضلاب در هواخوری بند یک زندان فردیس کرج، این محوطه را عملاً غیرقابل استفاده کرده است؛ گزارشها از افزایش حشرات، ابتلای شماری از زنان به اسهال و استفراغ و خودداری مسئولان زندان از رفع آلودگی حکایت دارد
کانون حقوق بشر ایران، یکشنبه ۲۵ مردادماه ۱۴۰۵ – خبرهای رسیده به کانون حقوق بشر ایران از تشدید شرایط غیربهداشتی در بند یک زندان فردیس کرج، موسوم به زندان کچویی، حکایت دارد. بر اساس اطلاعات دریافتی، فاضلاب در محوطه هواخوری این بند بالا زده و بخش گستردهای از آن را فرا گرفته است. ماندگاری فاضلاب در گرمای تابستان، بوی شدید، آلودگی محیط و افزایش حشرات، استفاده از هواخوری را برای زنان زندانی عملاً ناممکن کرده است. شماری از زندانیان نیز به اسهال و استفراغ مبتلا شدهاند، اما به گفته منابع مطلع، بهداری زندان اقدام مؤثری برای رسیدگی پزشکی انجام نداده است. مسئولان زندان در پاسخ به اعتراض زندانیان، کمبود بودجه را مطرح کرده و انجام تعمیرات را به کمک احتمالی خیرین موکول کردهاند.
آنچه در این گزارش میخوانیم
چگونه بالا زدن فاضلاب، هواخوری بند یک زندان فردیس کرج را عملاً غیرقابل استفاده کرده است؟
چرا شماری از زنان زندانی به اسهال و استفراغ مبتلا شدهاند و بهداری چه واکنشی داشته است؟
مسئولان زندان در پاسخ به اعتراض زنان زندانی چه گفتهاند؟
چرا موکول کردن تعمیرات ضروری زندان به کمک خیرین، مسئولیت سازمان زندانها را منتفی نمیکند؟
گزارشهای پیشین درباره بهداشت، آب، غذا و امکانات درمانی زندان کچویی چه میگویند؟
شرایط زندان چه پیامدهایی برای زنان، زندانیان سیاسی و دیگر گروههای آسیبپذیر دارد؟
قوانین داخلی درباره سلامت، بهداشت و نحوه نگهداری زندانیان چه الزاماتی تعیین کردهاند؟
شرایط گزارششده در زندان فردیس کرج با کدام استانداردهای بینالمللی حقوق بشر و قواعد نلسون ماندلا در تعارض است؟
فاضلاب، هواخوری بند یک زندان فردیس کرج را فرا گرفته است
بر اساس تازهترین اطلاعات دریافتی، وضعیت بهداشتی سالن یک زندان فردیس کرج در روزهای اخیر به مرحله نگرانکنندهای رسیده است. فاضلاب در محوطه هواخوری بالا زده و به دلیل رفع نشدن مشکل، آب آلوده در سطح وسیعی از این محوطه باقی مانده است.
منابع مطلع وضعیت هواخوری را به «دریاچهای از فاضلاب» تشبیه کردهاند. این وضعیت در گرمای تابستان ادامه دارد و تاکنون اقدام مؤثری برای تخلیه فاضلاب، ضدعفونی محیط یا تعمیر سیستم دفع فاضلاب صورت نگرفته است.
بوی ناشی از فاضلاب نیز فضای هواخوری را فرا گرفته و تجمع حشرات بر مشکلات موجود افزوده است. در نتیجه، زنان زندانی عملاً امکان استفاده عادی از هواخوری را از دست دادهاند.
محرومیت عملی از هواخوری تنها یکی از پیامدهای این وضعیت است. تماس با محیط آلوده، وجود حشرات و ماندگاری فاضلاب در هوای گرم میتواند سلامت زندانیان را نیز با مخاطره مواجه کند.
باکس اطلاعاتی | زندان فردیس کرج در یک نگاه
موضوع اطلاعات
نام زندان زندان فردیس کرج (کچویی)
موقعیت حسینآباد فردیس، استان البرز
تعداد بندها ۴ بند
جمعیت گزارششده پیشین نزدیک به ۱۰۰۰ زندانی
جمعیت هر بند در گزارش پیشین حدود ۱۵۰ تا ۲۰۰ نفر
محور گزارش جدید بحران بهداشتی در بند یک زنان
وضعیت هواخوری بالا زدن فاضلاب و غیرقابل استفاده شدن محوطه
پیامد آلودگی بوی شدید، تجمع حشرات و افزایش خطر بیماری
وضعیت سلامت ابتلای شماری از زنان به اسهال و استفراغ
وضعیت بهداری گزارش از نبود رسیدگی پزشکی مؤثر
واکنش زندانیان اعتراض و درخواست رسیدگی فوری
پاسخ مسئولان استناد به کمبود بودجه و موکول کردن تعمیرات به کمک خیرین
مشکلات گزارششده پیشین ضعف بهداشت و درمان، مشکلات آب و غذا و کمبود امکانات اولیه
گروههای در معرض آسیب زنان زندانی، از جمله شماری از زندانیان سیاسی
ابتلای شماری از زنان زندانی به اسهال و استفراغهمزمان با ادامه آلودگی، گزارشها حاکی از آن است که شمار قابل توجهی از زنان محبوس در این بخش به اسهال و استفراغ مبتلا شدهاند.
در حال حاضر اطلاعات پزشکی مستقلی که علت دقیق بیماری این افراد را مشخص کند در دسترس نیست؛ با این حال، همزمانی بروز علائم گوارشی در میان زندانیان با وضعیت شدیداً غیربهداشتی بند، ضرورت انجام معاینه پزشکی و بررسی فوری وضعیت آب، غذا و محیط زندان را دوچندان کرده است.
این موضوع از آن جهت اهمیت بیشتری دارد که بر اساس گزارشهای پیشین، وضعیت خدمات پزشکی در زندان فردیس کرج از قبل نیز نامناسب بوده است.
گزارش پیشین کانون حقوق بشر ایران درباره این زندان نشان میداد که زنان بیمار هنگام مراجعه به بهداری عمدتاً با ارائه مسکن مواجه میشوند و دسترسی آنان به درمان مؤثر با مشکلات جدی همراه است.
بر اساس تازهترین اطلاعات نیز، بهداری در برابر بیماری زنان ناشی از شرایط کنونی اقدام مؤثری انجام نداده است.
شماری از زنان محبوس در این مجموعه را زندانیان سیاسی تشکیل میدهند و شرایط غیربهداشتی موجود بدون تفکیک، سلامت تمامی زنان حاضر در بند را تهدید میکند.
اعتراض زنان زندانی؛ پاسخ مسئولان «بودجه نداریم»
زنان زندانی نسبت به وضعیت ایجادشده اعتراض کرده و از مسئولان زندان فردیس کرج خواستهاند برای تخلیه فاضلاب، پاکسازی محیط و رفع مشکل زیرساختی اقدام فوری انجام دهند.
با این حال، بر اساس گزارش منابع مطلع، رئیس زندان و دیگر مسئولان تاکنون اقدام مؤثری برای حل مشکل انجام ندادهاند.
نکته قابل توجه، پاسخی است که درباره علت انجام نشدن تعمیرات به زندانیان داده شده است. بر اساس اطلاعات دریافتی، مسئولان زندان از کمبود هزینه و نبود بودجه کافی سخن گفته و انجام تعمیرات ضروری را به دریافت کمک از خیرین موکول کردهاند.
چنین پاسخی پرسشهای جدی درباره مسئولیت سازمان زندانها ایجاد میکند. تأمین فاضلاب سالم، آب، بهداشت، درمان و محیط قابل سکونت برای افراد محروم از آزادی، امور اختیاری یا خیریهای نیست که اجرای آنها به کمک اشخاص خارج از زندان وابسته باشد.
هنگامی که فردی در بازداشت یا حبس قرار میگیرد، امکان انتخاب محل زندگی، مراجعه آزادانه به پزشک یا ترک محیط آلوده را ندارد. به همین دلیل، مسئولیت مستقیم حفظ سلامت و تأمین نیازهای اساسی او بر عهده نهادی است که وی را در حبس نگه داشته است.
بحران تازه، ادامه مشکلات قدیمی زندان کچوییآنچه اکنون در بند یک زندان فردیس کرج رخ داده، یک مشکل کاملاً منفک از گذشته نیست. بررسی گزارشهای پیشین از این زندان نشان میدهد مشکلات بهداشتی، کمبود امکانات درمانی، کیفیت نامناسب غذا و آب و محدودیت امکانات اولیه پیشتر نیز گزارش شدهاند.
زندان فردیس کرج که با نام زندان کچویی نیز شناخته میشود، در حسینآباد فردیس و در مجاورت راهآهن قرار دارد. طبق گزارش پیشین کانون حقوق بشر ایران، این زندان چهار بند دارد و جمعیت کل آن نزدیک به هزار نفر عنوان شده بود. در همان گزارش، شمار زندانیان هر بند حدود ۱۵۰ تا ۲۰۰ نفر اعلام شده بود.
این آمار مربوط به گزارش پیشین است و با توجه به امکان جابهجایی زندانیان، نمیتوان آن را لزوماً جمعیت دقیق کنونی زندان دانست.
در آن گزارش، بندهای زندان شامل بخشهایی برای نظامیان، پرسنل نیروهای مسلح، بدهکاران مالی و مهریه و محکومان مرتبط با مواد مخدر معرفی شده بودند. همچنین از سالنهایی با تختهای فلزی سهطبقه و امکانات محدود سخن گفته شده بود.
گزارشها و اخبار مرتبط با نقض حقوق بشر در ایران
لیست و مشخصات کامل زندانیان سیاسی اعدام شده از سال ۱۴۰۰ تا کنون
فهرست جامع زندانیان محکوم به اعدام – زندانیان سیاسی و بازداشتشدگان اعتراضات ۱۴۰۴
آرشیو قضات مرگ ـ قضات صادر کننده احکام اعدام در ایران
آخرین خبرهای بازداشت شدگان اعتراضات
جهان بداند در ایران چه گذشت! فیلمهای تکاندهنده + فیلمهای افزوده جدید از کشتار اعتراضات سراسری ۱۴۰۴
مستند حقوقی؛ بررسی کارنامه محمدمهدی شهمیرزادی؛ قاضی و رئیس شعبه ۲۳ دادگاه انقلاب تهران
زندان دستگرد اصفهان؛ گزارشی جامع از تراکم دوبرابری، کفخوابی، فشارهای امنیتی و شرایط نامناسب زندانیان
اعدام شهرام صادقی؛ ابهام درباره بازجویی و دادرسی و پرسشهای جدی درباره چگونگی اخذ اعترافات
سابقه مشکلات جدی بهداشتی در زندان فردیس کرج
گزارش پیشین درباره زندان فردیس کرج وضعیت بهداشت این مجموعه را بسیار نامناسب توصیف کرده بود.
بر اساس آن گزارش، مواد مورد نیاز برای نظافت عمومی به میزان کافی در دسترس زندانیان قرار نداشت و شیوع شپش نیز گزارش شده بود. خانوادهها تنها هر سه ماه یک بار امکان تحویل لباس به بستگان زندانی خود داشتند و ورود بسیاری از وسایل مورد نیاز از بیرون پذیرفته نمیشد.
در انتهای هر سالن نیز تنها یک سرویس بهداشتی شامل سه توالت و حمامی با دو دوش گزارش شده بود که با یک پرده از محل سکونت زندانیان جدا میشد.
در چنین بستری، بالا زدن فاضلاب در هواخوری بند یک میتواند مشکلات موجود را تشدید کند. مسئله دیگر فقط کمبود امکانات نیست، بلکه ورود مستقیم فاضلاب به فضایی است که باید برای تنفس هوای آزاد و فعالیت روزانه زندانیان قابل استفاده باشد.
آب و غذای نامناسب؛ مشکل دیگری در گزارشهای پیشین
مشکلات مربوط به تغذیه و آب آشامیدنی نیز پیشتر درباره زندان فردیس کرج گزارش شده بود.
بر اساس گزارش قبلی، کیفیت غذای ارائهشده به زندانیان نامناسب بوده و بسیاری برای تأمین بخشی از غذای مورد نیاز خود ناچار به خرید از فروشگاه زندان میشدند؛ فروشگاهی که قیمت اجناس آن نیز بالا توصیف شده بود.
در همان گزارش، مشکلات دسترسی به آب آشامیدنی سالم نیز مطرح شده بود. همچنین غذای ناکافی، نبود آب گرم برای استحمام و مشکلات مرتبط با پوشاک و وسایل گرمایشی در فصل سرما از جمله موارد مورد اعتراض زندانیان عنوان شده بود.
اکنون بحران فاضلاب در فصل گرم سال، بعد دیگری از همین وضعیت را آشکار میکند.
بهداری زندان و نگرانی درباره سلامت زنانیکی از جدیترین ابعاد گزارش تازه، نحوه عملکرد بهداری زندان فردیس کرج است.
زمانی که گروهی از زندانیان تقریباً همزمان با علائم گوارشی مانند اسهال و استفراغ مواجه میشوند، بررسی پزشکی علت بیماری، کنترل کیفیت آب و مواد غذایی و ارزیابی احتمال انتشار بیماری اهمیت فوری پیدا میکند.
در محیط بسته زندان، بیماریهای عفونی میتوانند سریعتر گسترش پیدا کنند. تراکم جمعیت، استفاده مشترک از سرویسهای بهداشتی و محدودیت دسترسی به امکانات بهداشتی نیز میتواند این خطر را افزایش دهد.
با وجود این، منابع مطلع میگویند زنان بیمار با رسیدگی پزشکی متناسب با شرایط مواجه نشدهاند.
گزارش پیشین نیز عملکرد بهداری را مورد انتقاد قرار داده و گفته بود زنان بیمار هنگام مراجعه، عمدتاً مسکن دریافت میکنند.
وضعیت مادران و کودکان همراه آنان در زندان
یکی دیگر از نگرانیهایی که در گزارشهای پیشین درباره زندان فردیس کرج مطرح شده، حضور مادرانی است که کودکان خود را همراه دارند.
در گزارش قبلی تأکید شده بود مشکلاتی مانند کمبود غذا، آب سالم، امکانات بهداشتی و شرایط نامناسب محیط زندان برای این مادران و کودکان پیامدهای مضاعفی دارد.
اطلاعات تازه تعداد مادران یا کودکانی را که اکنون ممکن است در معرض آلودگی ناشی از فاضلاب قرار داشته باشند مشخص نمیکند. بنابراین نمیتوان درباره شمار افراد در معرض خطر عددی ارائه کرد.
با این حال، در صورت حضور کودک در چنین محیطی، ضرورت پاکسازی فوری محیط و بررسی پزشکی اهمیت بیشتری پیدا میکند.
محدودیت تماس با خانوادهها
گزارشهای قبلی همچنین محدودیتهایی در زمینه تماس زندانیان با خانوادههایشان را ثبت کردهاند.
بر اساس اطلاعات منتشرشده، تنها چهار دستگاه تلفن در بخشی از سالن برای تماس زندانیان وجود داشته و هر زندانی یک روز در میان حدود ۱۵ دقیقه فرصت تماس داشته است. برای استفاده از تلفن نیز گاه انتظار طولانی در صف گزارش شده بود.
در شرایطی مانند بحران فعلی، امکان تماس مؤثر با خانواده اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا خانوادهها یکی از معدود مسیرهای انتقال اطلاعات درباره وضعیت سلامت زندانیان و پیگیری درمان آنان هستند.
گزارش کار زنان زندانی با دستمزد ناچیز
در گزارش پیشین درباره زندان کچویی، موضوع کار زنان زندانی نیز مطرح شده بود.
بر اساس آن اطلاعات، کارگاهی در بخش جنوبی زندان وجود داشته و روزانه بیش از ۵۰ زن در بخشهای تولیدی آن کار میکردند. فعالیت گزارششده شامل تولید بستههای لباس و ملحفه یکبارمصرف بیمارستانی بوده است. میزان پرداختی برای یک ماه کار منظم حدود ۱۰۰ هزار تومان عنوان شده بود.
فارغ از تغییر احتمالی این ارقام در سالهای بعد، اصل مسئله شرایط کار زندانیان، دستمزد عادلانه و رعایت استانداردهای ایمنی و بهداشتی اهمیت دارد.
وقتی زندان از زندانیان برای فعالیتهای تولیدی استفاده میکند، استناد به کمبود بودجه برای رفع مشکلی به اندازه ورود فاضلاب به هواخوری، پرسشهای بیشتری درباره نحوه تخصیص منابع ایجاد میکند.
مسئولیت مستقیم سازمان زندانها در تأمین شرایط بهداشتی
شرایط گزارششده در زندان فردیس کرج را نمیتوان صرفاً یک مشکل فنی یا خرابی تأسیسات تلقی کرد. زمانی که فاضلاب برای مدت قابل توجهی در محل هواخوری باقی میماند، زندانیان بیمار میشوند و با وجود اعتراض آنان اقدامی مؤثر صورت نمیگیرد، موضوع به مسئله سلامت و حقوق افراد محروم از آزادی تبدیل میشود.
زندان یک محیط تحت کنترل کامل حکومت است. زندانی نمیتواند برای رفع خرابی سیستم فاضلاب تعمیرکار استخدام کند، محیط را ترک کند یا برای درمان آزادانه به مرکز پزشکی مراجعه کند.
بنابراین مسئولیت تأمین شرایط قابل سکونت و رسیدگی پزشکی مستقیماً بر عهده مسئولان زندان و سازمان زندانهاست
بررسی حقوقی وضعیت زندان فردیس کرج بر اساس قوانین داخلی
قوانین دیکتاتوری حاکم بر ایران در سالهای گذشته بارها به دلیل مغایرت با موازین حقوق بشر، شرایط نامناسب نگهداری زندانیان و ضعف نظارت بر زندانها مورد انتقاد قرار گرفتهاند. بررسی وضعیت زندان فردیس کرج بر اساس قوانین داخلی به معنای تأیید این قوانین نیست؛ هدف، نشان دادن مواردی است که حتی همین قوانین و مقررات نیز توسط مسئولان زندان رعایت نشده است.
مواد قانونی مرتبط
بررسی شرایط گزارششده در بند یک زندان فردیس کرج از منظر قوانین و مقررات داخلی، چند اصل و مقرره مهم را یادآور میشود:
اصل ۲۲ قانون اساسی؛ جان، حقوق و حیثیت اشخاص از تعرض مصون است.
اصل ۲۹ قانون اساسی؛ برخورداری از خدمات بهداشتی، درمانی و مراقبتهای پزشکی را از حقوق عمومی به رسمیت میشناسد.
اصل ۳۹ قانون اساسی؛ هرگونه هتک حرمت و رفتار خلاف شأن نسبت به افراد بازداشتشده و زندانی را ممنوع اعلام میکند.
آییننامه اجرایی سازمان زندانها؛ مسئولان زندان را موظف به تأمین شرایط مناسب بهداشتی، نظافت محیط، دسترسی به آب سالم و امکانات ضروری برای حفظ سلامت زندانیان میکند.
مقررات مربوط به بهداشت و درمان زندانیان؛ مسئولان زندان و مراکز بهداشتی وابسته را موظف میکند در صورت بروز بیماری، اقدامات لازم برای معاینه، درمان و در موارد ضروری اعزام زندانی به مراکز درمانی را انجام دهند.
مقررات مربوط به هواخوری زندانیان؛ برخورداری زندانیان از امکان حضور در فضای باز و هواخوری را بخشی از شرایط استاندارد نگهداری در زندان میداند.
موارد نقض قانون
با توجه به اطلاعات منتشرشده درباره بند یک زندان فردیس کرج، مهمترین نگرانیهای حقوقی عبارتاند از:
باقی ماندن حجم گستردهای از فاضلاب در محوطه هواخوری و خودداری از رفع فوری آلودگی؛
غیرقابل استفاده شدن هواخوری به دلیل فاضلاب، بوی شدید و تجمع حشرات؛
قرار گرفتن زنان زندانی در معرض محیط آلوده و خطر ابتلا به بیماریهای عفونی و گوارشی؛
گزارش ابتلای شماری از زندانیان به اسهال و استفراغ بدون رسیدگی پزشکی مؤثر؛
ضعف خدمات بهداری و انجام نشدن اقدامات پزشکی متناسب با وضعیت زنان بیمار؛
بیپاسخ ماندن اعتراض زندانیان و درخواست آنان برای رفع وضعیت غیربهداشتی؛
موکول کردن تعمیرات و رفع مشکلات ضروری زندان به تأمین بودجه یا کمک خیرین؛
خودداری از تأمین شرایط اولیه و ایمن نگهداری برای افرادی که مسئولیت سلامت و جان آنان مستقیماً بر عهده سازمان زندانها قرار دارد.
بررسی وضعیت از منظر حقوق بشر و موارد نقض استانداردهای بینالمللیاز منظر حقوق بشر، برخورداری از محیط سالم، آب و امکانات بهداشتی، دسترسی به مراقبت پزشکی و رفتار انسانی با تمامی افراد محروم از آزادی از اصول بنیادین حقوق بینالملل به شمار میرود. گزارشهای منتشرشده درباره بالا زدن فاضلاب در بند یک زندان فردیس کرج، تجمع حشرات، غیرقابل استفاده شدن هواخوری، ابتلای شماری از زنان زندانی به علائم گوارشی و عدم رسیدگی مؤثر بهداری، نگرانیهای جدی درباره رعایت این حقوق ایجاد کرده است.
زندانی بودن یک فرد، مسئولیت حکومت در قبال سلامت او را کاهش نمیدهد. افراد محبوس امکان ترک محیط آلوده، انتخاب محل زندگی یا مراجعه آزادانه به مراکز درمانی را ندارند و به همین دلیل، تأمین محیط سالم و خدمات پزشکی مناسب مستقیماً بر عهده نهادهای مسئول نگهداری آنان است.
اسناد بینالمللی مرتبط
ماده ۵ اعلامیه جهانی حقوق بشر؛ منع شکنجه و رفتار یا مجازات ظالمانه، غیرانسانی یا تحقیرآمیز.
ماده ۲۵ اعلامیه جهانی حقوق بشر؛ حق برخورداری از سطح مناسب زندگی، سلامت و مراقبتهای پزشکی.
ماده ۷ میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی؛ منع شکنجه و رفتار یا مجازات ظالمانه، غیرانسانی یا تحقیرآمیز.
ماده ۱۰ میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی؛ الزام به رفتار انسانی و محترمانه با تمام افراد محروم از آزادی و رعایت کرامت ذاتی آنان.
ماده ۱۲ میثاق بینالمللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی؛ به رسمیت شناختن حق برخورداری از بالاترین استاندارد قابل حصول سلامت جسمی و روانی.
قواعد نلسون ماندلا؛ ضرورت تأمین شرایط مناسب بهداشتی، سرویسهای بهداشتی سالم، آب، نظافت، هوای آزاد و خدمات درمانی مناسب برای زندانیان بدون تبعیض.
قواعد بانکوک؛ ضرورت توجه ویژه به نیازهای بهداشتی و درمانی زنان زندانی و فراهم کردن خدمات پزشکی متناسب با نیازهای آنان.
موارد نقض حقوق بشربا توجه به اطلاعات دریافتی، مهمترین موارد نگرانکننده از منظر استانداردهای بینالمللی حقوق بشر عبارتاند از:
قرار دادن زنان زندانی در معرض فاضلاب و آلودگی شدید محیطی؛
محروم شدن عملی زندانیان از امکان استفاده از هواخوری؛
تجمع حشرات و تداوم شرایط غیربهداشتی در گرمای تابستان؛
به خطر افتادن سلامت جسمی زندانیان و گزارش بروز بیماریهای گوارشی؛
عدم دسترسی مؤثر زنان بیمار به مراقبت و درمان پزشکی مناسب؛
بیتوجهی به اعتراضها و درخواستهای زندانیان برای رفع شرایط خطرناک بهداشتی؛
عدم تأمین حداقل استانداردهای لازم برای حفظ سلامت و کرامت افراد محروم از آزادی.
کانون حقوق بشر ایران را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید:
تلگرام / ایکس / اینستاگرام / یوتیوب / فیسبوک
.jpg)
.jpg)