گزارش هفتگی کانون حقوق بشر ایران از نقض حقوق بنیادین شهروندان در بازه زمانی ۳۰ خرداد تا ۵ تیر ۱۴۰۵
بررسی مستندات نقض حقوق بشر در بازه زمانی ۳۰ خرداد تا ۵ تیر ۱۴۰۵، نشاندهنده تداوم آگاهانه سیاست خفقان از سوی دستگاههای قضایی و امنیتی دیکتاتوری حاکم است. حکومت در این هفته، با ابزار بازداشتهای گسترده در مناطق حاشیهای، اعمال فشارهای روانی بر کانونهای آموزشی، و ایجاد وضعیتهای بلاتکلیفی فرساینده، تلاش کرده است تا مکانیزمهای بازدارندگی خود را تقویت کند. این اقدامات بازتابدهنده هراس ساختاری از پتانسیل اعتراضات مدنی و تلاش برای از کار انداختن شبکههای مدافع حقوق بشر است.
الگوی بازداشتهای پیشگیرانه و فاقد ضابطه قانونی در این هفته با شدت در مناطق مختلف کشور فعال بود. وزارت اطلاعات با اعلام رسمی بازداشت ۱۷ شهروند در استان ایلام و انتشار ویدیوهای اعتراف اجباری، فضای ارعاب را در این منطقه تشدید کرد. همزمان در مهاباد، سامان زندهپیل، محقق جامعهشناسی با وجود نیاز مبرم به درمان، پس از بازداشت، ناپدیدسازی قهری شده است.
در دیواندره، با بازداشت زکریا ناصری و در اهواز با بازداشت مجاهد سواری و ابومسعود بدوی (شهروند ۶۱ ساله بیمار)، الگوی هجوم بدون حکم قضایی به منازل مسکونی تکرار شد.
در شاخهای دیگر، فشار بر اقلیتهای دینی و فعالان مدنی به شکل بلاتکلیفیهای طولانی بازتاب یافت. در شیراز، اطلاعات سپاه دستکم سه شهروند بهائی به نامهای سعید حسنی، سیما سپتو و ناهید فلاحتی را بازداشت کرد. این در حالی است که فریده عبدی یزدی (شهروند ۶۲ ساله بهائی) پس از یک ماه در اصفهان و افشین حیرتیان (فعال حقوق کودکان) با گذشت ۲۲۶ روز کماکان در زندان اوین در وضعیت بلاتکلیفی مطلق به سر میبرند. در حوزه اهل سنت نیز بازداشت طلاب جوان از جمله حافظ الیاس قدارنجو در تربت حیدریه و حمزه ترابی در جاسک، نشان از تلاش برای قطع ارتباطات مذهبی مستقل دارد.
گزارشهای رسیده مبیّن این واقعیت است که مقامات، محیط زندان را به بازویی متمم برای شکنجه روانی تبدیل کردهاند. مسعود فرهیخته، معلم زندانی محبوس در کرج، در بیانیهای از داخل زندان بیدادگاههای تشریفاتی را تحریم کرد؛ پایداری او با تنبیههای مضاعف از جمله تشکیل پرونده جدید و انتقال به سلول انفرادی پاسخ داده شد. از سوی دیگر، نقض کرامت انسانی در پرونده صادق منصوری، مدرس خوشنویسی در مشهد رخ داد؛ وی با وجود نارسایی حاد کلیوی، با دستبند و پابند بر روی تخت بیمارستان نگاه داشته شد و پیش از تکمیل درمان به زندان بازگردانده شد.
چرا فعالان آموزشی، فرهنگی و صنفی هدف برخوردهای امنیتی قرار گرفتهاند؟
یکی از اهداف کلیدی ماشین سرکوب، کانونهای تولید فکر و ادبیات بوده است. در بوکان، ماموران امنیتی با یورش به منزل مسعود خلیلی، فعال حوزه چاپ کتاب کودک به زبان کردی، اقدام به ضبط مدارک وی کردند. در عرصه دانشگاهی، امیرمحمد سورمه، دانشجوی کارشناسی ارشد دانشگاه امیرکبیر، به اخراج قطعی محکوم شد و ایلیا بخشایی، دانشجوی دانشگاه یزد، کماکان حکم ۵ سال حبس خود را در اوین سپری میکند.
جامعه معلمان نیز با موج احکام زندان مواجه است؛ هادی جلالی، معلم ساکن کرمان به دو سال و هفت ماه حبس و کوکب بداغی پگاه، فعال صنفی اهل ایذه به یک سال حبس تعزیری محکوم شدند که این احکام فلهای با بیانیه اعتراضی کانون صنفی معلمان خوزستان مواجه شد. همچنین امین عسکراوی، شاعر ۲۳ ساله عرب اهل شادگان نیز به دو سال حبس تعزیری محکوم گردید.
چرا صدور احکام سنگین و اعدامهای اعلامنشده همچنان ادامه دارد؟
بازوی قضایی، با صدور احکام سنگین تلاش دارد هزینه دفاع حقوقی را بالا ببرد. در قم، سیدمحمدرضا رضویفرد، وکیل دادگستری به ۱۰ سال حبس محکوم شد. در مشهد، فائزه صالحآبادی صرفاً به خاطر یک استوری به ۱۵ ماه حبس محکوم گردید و ودود اسدی، فعال ترک، مجموعاً به ۸ سال و ۱ ماه حبس محکوم شد. رسول کاظمی، شهروند خرمآبادی و از مجروحان جنگ نیز جهت اجرای حکم ۲۶ ماه حبس خود بازداشت شد.
در حوزه نقض حق حیات، مراجع قضایی سیاست «اعدامهای بیسروصدا» را در پیش گرفتهاند. در این هفته، حکم اعدام سامان رشیدی در اهواز و وحید سلیمی در قم به اجرا درآمد، اما در رسانههای رسمی اعلام نشد. همزمان، خطر اعدام پنج زندانی سیاسی گیلک در زندان لاکان رشت نگرانیها را به اوج رسانده است. این چرخه خشونت در جاده بم-زاهدان نیز با تیراندازی بیضابطه نیروهای نظامی، به قیمت جان باختن واحد شهنوازی ۶۹ ساله تمام شد.
مجموعه موارد ثبتشده در این هفته، از جمله اعلام رسمی بازداشت ۳۲۹۲ نفر و صدور ۱۰۶۱ کیفرخواست تحت عناوین امنیتی، نشان میدهد که نقض حقوق بنیادین شهروندان در ایران از سطح موارد پراکنده فراتر رفته و به الگویی ساختاری تبدیل شده است. کانون حقوق بشر ایران خواستار توقف فوری بازداشتهای خودسرانه، پایان دادن به ناپدیدسازی قهری، تضمین دسترسی بازداشتشدگان به وکیل و خانواده، رعایت حق سلامت و درمان زندانیان، لغو احکام صادرشده به دلیل فعالیتهای مسالمتآمیز، توقف اجرای احکام اعدام و انجام تحقیقات مستقل درباره موارد استفاده مرگبار از سلاح توسط نیروهای حکومتی است.
گزارشها و اخبار مرتبط با نقض حقوق بشر در ایران
پرونده شهرک اکباتان؛ صدور حکم اعدام برای چهار متهم در دادگاه انقلاب تهران
لیست و مشخصات کامل زندانیان سیاسی اعدام شده از سال ۱۴۰۰ تا کنون
متن کامل اعلامیه جهانی حقوق بشر
مشهد در شب ۱۹ دی؛ ویدئویی از آغاز تیراندازی به معترضان و روایت سرکوب خونین اعتراضات سراسری + فیلم و عکس
فهرست جامع زندانیان محکوم به اعدام – زندانیان سیاسی و بازداشتشدگان اعتراضات ۱۴۰۴
آرشیو قضات مرگ ـ قضات صادر کننده احکام اعدام در ایران
آخرین خبرهای بازداشت شدگان اعتراضات
جهان بداند در ایران چه گذشت! فیلمهای تکاندهنده + فیلمهای افزوده جدید از کشتار اعتراضات سراسری ۱۴۰۴
اولین ویدئوی ۳ بعدی بند ۲۰۹ زندان اوین؛ قسمت اول: ساختمان و ساختار بندها
ابهامات حقوقی
مجموعه رویدادهای ثبتشده در این گزارش، از جمله بازداشتهای گسترده، ناپدیدسازی قهری، بلاتکلیفی طولانیمدت بازداشتشدگان، صدور احکام سنگین علیه فعالان صنفی، فرهنگی و مدنی، محرومیت زندانیان از درمان، استفاده از سلول انفرادی، اجرای احکام اعدام و بهکارگیری عناوین کلی امنیتی، پرسشهای جدی درباره رعایت اصول دادرسی عادلانه و حقوق اساسی شهروندان ایجاد میکند. همچنین در بسیاری از پروندهها، نبود شفافیت درباره دلایل بازداشت، محدودیت دسترسی به وکیل، محرومیت از تماس با خانواده و طولانی شدن روند رسیدگی قضایی، با الزامات قانونی در تعارض قرار میگیرد.
مواد قانونی مرتبط
اصل ۲۲ قانون اساسی
حیثیت، جان، مال، حقوق، مسکن و شغل اشخاص از تعرض مصون است مگر در مواردی که قانون تجویز کند.
اصل ۳۲ قانون اساسی
هیچکس را نمیتوان بازداشت کرد مگر به حکم و ترتیبی که قانون مقرر کرده و اتهام باید فوراً به وی ابلاغ شود.
اصل ۳۴ قانون اساسی
دادخواهی حق مسلم هر فرد است و همه افراد حق مراجعه به دادگاه صالح را دارند.
اصل ۳۵ قانون اساسی
متهم از حق انتخاب و دسترسی به وکیل برخوردار است.
اصل ۳۷ قانون اساسی
اصل بر برائت است و هیچ فردی مجرم شناخته نمیشود مگر جرم او در دادگاه صالح اثبات شود.
اصل ۳۸ قانون اساسی
هرگونه شکنجه برای گرفتن اقرار یا کسب اطلاع ممنوع بوده و اقرار حاصل از اجبار فاقد اعتبار قانونی است.
اصل ۳۹ قانون اساسی
هتک حرمت و رفتار تحقیرآمیز نسبت به افراد بازداشتشده یا زندانی ممنوع است.
قانون آیین دادرسی کیفری
بر رعایت حقوق دفاعی متهم، دسترسی به وکیل، اطلاع خانواده از وضعیت بازداشت و رسیدگی قانونی تأکید دارد.
بازداشتهای خودسرانه و بدون اعلام شفاف اتهام
ناپدیدسازی قهری و عدم اطلاع خانوادهها از محل نگهداری بازداشتشدگان
محروم کردن بازداشتشدگان از دسترسی مؤثر به وکیل
بلاتکلیفی طولانیمدت بدون رسیدگی مؤثر قضایی
صدور احکام سنگین برای فعالیتهای مسالمتآمیز صنفی، مدنی و فرهنگی
محرومیت زندانیان از درمان و خدمات پزشکی مناسب
استفاده از سلول انفرادی و سایر اقدامات تنبیهی خارج از ضرورت قانونی
اجرای احکام اعدام در شرایطی که نگرانیهایی درباره رعایت استانداردهای دادرسی عادلانه مطرح شده است
مجموعه مستندات این گزارش نشان میدهد که در بازه زمانی مورد بررسی، طیفی از حقوق بنیادین شهروندان از جمله حق آزادی، حق دادرسی عادلانه، حق برخورداری از سلامت، آزادی بیان، آزادی تشکلیابی و در برخی موارد حق حیات با چالشهای جدی مواجه بوده است. استمرار این الگوها، نگرانی نهادهای حقوق بشری را نسبت به ساختاری شدن نقض حقوق بشر در ایران افزایش داده است.
مواد نقضشده
ماده ۳ اعلامیه جهانی حقوق بشر
حق حیات، آزادی و امنیت شخصی.
ماده ۵ اعلامیه جهانی حقوق بشر
ممنوعیت شکنجه و رفتار یا مجازات ظالمانه، غیرانسانی یا تحقیرآمیز.
ماده ۹ اعلامیه جهانی حقوق بشر و ماده ۹ میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی
منع بازداشت و بازداشت خودسرانه و حق اطلاع فوری از علت بازداشت.
ماده ۱۰ اعلامیه جهانی حقوق بشر و ماده ۱۴ میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی
حق برخورداری از دادرسی عادلانه، مستقل و علنی و دسترسی مؤثر به وکیل.
ماده ۱۹ میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی
حمایت از آزادی بیان و ابراز عقیده.
ماده ۲۲ میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی
حق تشکیل انجمنها و فعالیتهای صنفی و مدنی.
ماده ۱۲ میثاق بینالمللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی
حق برخورداری از بالاترین استاندارد قابل دستیابی سلامت جسمی و روانی، از جمله دسترسی زندانیان به خدمات درمانی.
ماده ۶ میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی
حمایت از حق حیات و ضرورت رعایت دقیق تضمینهای قانونی در پروندههای منتهی به مجازات اعدام.
کانون حقوق بشر ایران را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید:
تلگرام / ایکس / اینستاگرام / یوتیوب / فیسبوک
.jpg)
.jpg)
