گزارشهای رسیده از زندان وکیلآباد مشهد از تراکم شدید بازداشتشدگان اعتراضات سراسری، نگهداری معترضان در کنار محکومان جرائم عمومی و ادامه بازداشت زنان معترض در بند «آرامش» و قرنطینه این زندان حکایت دارد
کانون حقوق بشر ایران، چهارشنبه ۲۳ تیرماه ۱۴۰۵ – منابع مطلع از زندان وکیلآباد مشهد میگویند بندهای این زندان در پی موج گسترده بازداشتهای اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ با ازدحام بیسابقهای مواجه شده است. بر اساس این گزارشها، ظرفیت بندها تکمیل شده و بسیاری از بازداشتشدگان اعتراضات، از جمله زنان معترض، در شرایطی نگهداری میشوند که اصل تفکیک جرائم رعایت نشده و شمار زیادی از آنان از دسترسی به وکیل انتخابی و دادرسی شفاف محروم هستند.
چرا زندان وکیلآباد مشهد با ازدحام بیسابقه روبهرو شده است؟
بر اساس گزارشهای منتشرشده، موج بازداشتهای گسترده پس از اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ باعث شده زندان وکیلآباد مشهد به یکی از اصلیترین مراکز نگهداری بازداشتشدگان تبدیل شود. منابع مطلع میگویند حجم بالای انتقال بازداشتشدگان به این زندان، ظرفیت بندها را بهطور کامل پر کرده و دیگر فضای خالی برای نگهداری زندانیان جدید وجود ندارد.
به گفته این منابع، در روزهای پس از اوج اعتراضات، انتقالهای مکرر و گسترده به زندان وکیلآباد ادامه داشته و همین مسئله موجب تراکم شدید جمعیت در بندهای زندان شده است. فعالان حقوق بشر میگویند افزایش تعداد بازداشتشدگان، شرایط زندگی در زندان را دشوارتر کرده و فشارهای جسمی و روانی بر زندانیان را افزایش داده است.
چرا اصل تفکیک جرائم در زندان وکیلآباد رعایت نمیشود؟
منابع نزدیک به زندانیان میگویند به دلیل تکمیل ظرفیت بندها، بازداشتشدگان اعتراضات سراسری را در کنار محکومان جرائم عمومی نگهداری میکنند. فعالان حقوق بشر هشدار میدهند که عدم رعایت اصل تفکیک جرائم، امنیت و سلامت زندانیان سیاسی و بازداشتشدگان اعتراضات را به خطر میاندازد.
به گفته آنان، نگهداری معترضان و زندانیان سیاسی در کنار محکومان جرائم عمومی، برخلاف استانداردهای حقوق بشری و آییننامههای زندانها است و میتواند زمینه اعمال فشار و تهدید بیشتر بر بازداشتشدگان را فراهم کند. خانوادههای زندانیان نیز نسبت به این وضعیت ابراز نگرانی کرده و خواستار شفافسازی درباره شرایط نگهداری بازداشتشدگان شدهاند.
وضعیت زنان بازداشتشده در بند «آرامش» زندان وکیلآباد چگونه است؟
بر اساس گزارشهای منتشرشده، دستکم ۳۰ زن در جریان اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ و تحولات امنیتی همزمان با جنگ در استان خراسان رضوی بازداشت و به بند «آرامش» و قرنطینه زندان وکیلآباد منتقل شدهاند. گزارشها حاکی است که تاکنون ۵ نفر از این بازداشتشدگان با قرار تأمین آزاد شدهاند، اما ۲۵ نفر همچنان در زندان نگهداری میشوند.
منابع مطلع میگویند بند «آرامش» و بخش قرنطینه زندان وکیلآباد در ماههای اخیر به محل اصلی نگهداری زنان معترض تبدیل شده است. فعالان حقوق بشر هشدار میدهند که ادامه بازداشت طولانیمدت زنان معترض در شرایط غیرشفاف و امنیتی، نگرانیها درباره وضعیت جسمی و روانی آنان را افزایش داده است.
وضعیت بهداشتی بند آرامش در زندان وکیلآباد چگونه است؟
بند «آرامش» زندان وکیلآباد مشهد، زیرزمینی تنگ و فرسوده با ۱۲ تخت دوطبقه است؛ فضایی با سقفی کوتاه که از حداقل امکانات زیستی محروم مانده است. این بند نه تهویه مناسبی دارد، نه پنجرهای برای ورود نور و هوا، و نه حتی دسترسی کافی به سرویس بهداشتی و حمام. یکی از زندانیان قدیمی، این بند را «شبیه لانه مورچه» توصیف کرده؛ جایی خفه، متراکم و فرساینده که زندانیان در آن زیر فشار دائمی جسمی و روانی زندگی میکنند.
شماری دیگر از زنان بازداشتشده نیز در بخش قرنطینه زنان نگهداری میشوند؛ بخشی که بازداشتیها به دلیل وضعیت اسفبار بهداشتی و شرایط غیرانسانی آن، از آن با عنوان «شاشخانه» یاد میکنند.
بر اساس اطلاعات رسیده، برای تعدادی از این زنان که همگی پس از اعتراضات دیماه و تحولات پس از آن بازداشت شدهاند، قرار وثیقه صادر شده است. با این حال، مبالغ تعیینشده آنچنان سنگین است که بسیاری از خانوادهها توان تأمین آن را ندارند و همین مسئله باعث ادامه بازداشت این زنان در شرایط سخت زندان شده است.
چرا نهادهای حقوق بشری درباره روند دادرسی بازداشتشدگان هشدار میدهند؟
گزارشهای منتشرشده نشان میدهد بسیاری از بازداشتشدگان اعتراضات سراسری بدون ارائه سند و مدرک مشخص بازداشت شدهاند. همچنین منابع حقوق بشری میگویند شمار زیادی از این زندانیان از دسترسی به وکیل انتخابی محروم بوده و روند رسیدگی به پروندههای آنان در فضایی امنیتی و غیرعلنی انجام میشود.
فعالان حقوق بشر معتقدند ابهام در روند دادرسی و محرمانهبودن جلسات دادگاه، امکان نظارت مستقل بر روند رسیدگی را از بین برده است. به گفته آنان، در بسیاری از پروندهها، تنها مستند موجود علیه بازداشتشدگان، اعترافاتی است که تحت فشار و بازجوییهای امنیتی اخذ شده است.
آیا بازداشتشدگان اعتراضات تحت شکنجه قرار گرفتهاند؟
نهادهای حقوق بشری بارها هشدار دادهاند که بسیاری از بازداشتشدگان اعتراضات برای اخذ اعترافات اجباری تحت شکنجههای جسمی و روانی قرار گرفتهاند. منابع مطلع میگویند بازجوییهای طولانی، تهدید، فشار روانی و نگهداری در شرایط سخت، بخشی از روند اعمال فشار بر بازداشتشدگان بوده است.
فعالان حقوق بشر تأکید میکنند که استفاده از اعترافات اجباری در پروندههای امنیتی به الگوی رایج در برخورد با معترضان تبدیل شده و بسیاری از پروندهها فاقد مدارک مستقل و مستندات قابلاتکا هستند. به گفته آنان، ادامه این روند نگرانیها درباره صدور احکام سنگین علیه بازداشتشدگان اعتراضات را افزایش داده است
نقض حقوق بشر؛ شکنجه، دادرسی غیرشفاف و نگهداری معترضان در کنار محکومان جرائم عمومیوضعیت بازداشتشدگان اعتراضات در زندان وکیلآباد مشهد از منظر حقوق بشری با نگرانیهای گستردهای همراه است. فعالان حقوق بشر میگویند عدم رعایت اصل تفکیک جرائم، محرومیت زندانیان از وکیل انتخابی، روند غیرعلنی و مبهم دادرسی و استفاده از اعترافات اجباری، نشانه نقض گسترده حقوق بازداشتشدگان است.
مواد نقضشده:
نقض ممنوعیت شکنجه و اعتراف اجباری – ماده ۵ اعلامیه جهانی حقوق بشر:
هیچ فردی نباید تحت شکنجه یا رفتار غیرانسانی قرار گیرد. اخذ اعتراف تحت فشار جسمی و روانی نقض آشکار این اصل است.
نقض حق دادرسی عادلانه – ماده ۱۰ اعلامیه جهانی حقوق بشر:
رسیدگی غیرعلنی و امنیتی و نبود شفافیت قضایی، اصول دادرسی منصفانه را نقض میکند.
نقض حق برخورداری از وکیل – میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی:
محرومکردن بازداشتشدگان از دسترسی به وکیل انتخابی، حق دفاع مؤثر را از بین میبرد.
نقض اصل تفکیک جرائم – قواعد نلسون ماندلا:
نگهداری زندانیان سیاسی و معترضان در کنار محکومان جرائم عمومی، ناقض استانداردهای بینالمللی رفتار با زندانیان است.
نقض حق آزادی و امنیت فردی – ماده ۹ میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی:
بازداشت گسترده شهروندان بدون ارائه مدارک روشن و اتکا به اعترافات اجباری، ناقض حقوق بنیادین افراد است.
گزارشها و اخبار مرتبط با نقض حقوق بشر در ایران
اعـدام محراب عبداللهزاده در ارومیه؛ اجرای حکم مرگ برای بازداشتشده اعتراضات ۱۴۰۱ بر پایه اعترافات اجباری
اعـدام عرفان کیانی در اصفهان؛ ابهام در روند دادگاه و ادامه موج احکام مرگ علیه بازداشتشدگان اعتراضات
اعـدام عامر رامش در زندان زاهدان؛ پایان پروندهای پرابهام با ادعاهای شکنجه و اعتراف اجباری
انتقال مخفیانه دهها زندانی به زندان قزلحصار؛ نگرانیها درباره تحرکات مشکوک در واحد امنیتی ۳ افزایش یافت
صدور حکم اعدام برای سعید زارعی کردشولی، حمیدرضا فتحی، عبدالرضا فتحی و حمیدرضا ثابت رای، از بازداشتشدگان اعتراضات دیماه در شیراز
عبدالجلیل شهبخش اعدام شد؛ ابهام کامل در روند بازداشت، دادگاه و دادرسی این زندانی سیاسی
اعـدام ناصر بکرزاده و یعقوب کریمپور پس از پروندههای مبتنی بر اعترافات اجباری
اعـدام سه زندانی سیاسی در مشهد؛ اجرای احکام مرگ برای بازداشتشدگان اعتراضات ۱۴۰۴ پس از شکنجه و فریب خانوادهها
اسامی برخی از زنان بازداشت شده در زندان وکیلآباد مشهد به شرح زیر است:
مهدیه افقهی، به همراه همسرش ابوالقاسم علیمرادی، تنها به دلیل تماس تلفنی با یک برنامه تلویزیونی بازداشت شدهاند. برای مهدیه وثیقهای ۸ میلیارد تومانی و برای همسرش وثیقهای ۵ میلیارد تومانی تعیین شده؛ مبالغ سنگینی که خانواده توان تأمین آن را ندارد و همین موضوع موجب ادامه بازداشت آنها شده است.
نجمه امینی، دختر ۲۲ سالهای که نزدیک به سه ماه است به بند امنیتی منتقل شده، در پاساژ فردوسی مشهد بازداشت شد. او اکنون با اتهامهایی چون محاربه، توهین به رهبری، سبالنبی و درگیری با نیروهای امنیتی روبهرو است؛ اتهامهایی که میتواند جان او را در معرض خطر قرار دهد.
سیما انبائی فریمانی، ۳۳ ساله، اهل فریمان، شاعر، بازیگر تئاتر و دانشآموخته کارشناسی ارشد حقوق، روز ۲۵ اسفند ۱۴۰۴ بازداشت شد و اکنون در زندان وکیلآباد مشهد نگهداری میشود. برای او اتهامهایی نظیر «لیدری اعتراضات»، «تشویق به تجمع»، «تبلیغ علیه نظام» و «اقدام علیه امنیت ملی» مطرح شده است. منابع مطلع میگویند او پیش از بازداشت، ۶۷ روز زندگی مخفیانه داشته است.
حدیثه بابازاده نیز که به اتهام حضور در اعتراضات بازداشت شده، هماکنون در بند قرنطینه زندان بهسر میبرد.
مهسا بهادری، از ۲۹ اسفند در بند زنان زندان وکیلآباد نگهداری میشود. اتهام او روشنکردن چند شمع بر سر مزار جانباختگان اعتراضات دیماه عنوان شده و با اتهامهایی چون اجتماع و تبانی و تبلیغ علیه نظام روبهرو است.
سیده سهیلا حسینی بایگی، به همراه همسرش دکتر احمد رحیمی، به دلیل نگهداری اینترنت استارلینک در منزل و کمک به مجروحان اعتراضات دیماه در مشهد بازداشت شدهاند.
ملیکا خاوری خراسانی، دختر ۲۱ سالهای که در حرفه کمکدندانپزشکی فعالیت میکرد و قصد مهاجرت و ادامه تحصیل در آلمان را داشت، به دلیل ریختن مایع ضدعفونی از پنجره محل کارش بر سر نیروهای حکومتی بازداشت شد. با وجود آنکه این اقدام در جریان درگیریهای خیابانی رخ داده، برای او اتهام «اسیدپاشی» مطرح کردهاند و اکنون چهار ماه است در بازداشت موقت نگهداری میشود.
آرزو دهقان، ۱۸ ساله، تنها به دلیل حضور در اعتراضات دیماه بازداشت شده است.
طاهره دهقان نیز به دلیل شرکت در اعتراضات چناران به یک سال زندان محکوم شده و حدود چهار ماه است که به بند امنیتی منتقل شده است. گفته میشود قرار است او پس از گذراندن نیمی از دوران محکومیت، با عفو مشروط آزاد شود.
فاطمه (سمیرا) رضوانیفر، روز ۲۷ دیماه و در ارتباط با اعتراضات ۱۸ و ۱۹ دی بازداشت شد. او با اتهام «اجتماع و تبانی» روبهرو است و با وجود تعیین وثیقه سنگین، خانوادهاش تاکنون نتوانستهاند آن را فراهم کنند.
مینا زارعی پس از انتشار خبر کشتهشدن علی خامنهای و به دلیل رقصیدن بازداشت شد. منابع مطلع میگویند او هنگام بازداشت بهشدت مورد ضربوشتم قرار گرفته و از ۱۰ اسفند تاکنون در بند قرنطینه زندان نگهداری میشود.
محبوبه شعبانی نیز به اتهام شرکت در اعتراضات بازداشت شده و در زندان بهسر میبرد.
فائزه صالحآبادی نزدیک به چهار ماه پیش در ارتباط با اعتراضات بازداشت شد و بیش از دو ماه و نیم است که به بند امنیتی منتقل شده است. با وجود صدور قرار وثیقه، به دلیل ناتوانی خانواده در تأمین مبلغ تعیینشده همچنان در زندان باقی مانده است.
نادیا صدقعلی به همراه خواهر ۱۸ سالهاش مبینا صدقعلی، تنها به دلیل گذاشتن گل بر مزار جانباختگان اعتراضات دیماه در مشهد بازداشت شدند. مبینا پس از دو ماه با قرار کفالت آزاد شد، اما نادیا به دلیل ناتوانی در تأمین وثیقه ۶ میلیارد تومانی، سه ماه است که در زندان نگهداری میشود. برای این دو خواهر اتهامهایی چون اجتماع و تبانی، تبلیغ علیه نظام و تشویق به آشوب مطرح شده است.
شهرزاد ضمیری، معاون اجتماعی پلیس فتای خراسان رضوی، پس از ۴۳ روز نگهداری در سلول انفرادی اطلاعات سپاه، حدود سه ماه پیش به بند زنان منتقل شد. گفته میشود دلیل بازداشت او پاسخدادن به تماس یکی از بستگانش درباره راههای مقابله با آثار گاز اشکآور در اعتراضات مشهد بوده است.
ریحانه کفشکنان، ۵۲ ساله، حدود ۴۵ روز پیش به بند منتقل شده و همچنان از حق تماس و ملاقات محروم است. گفته میشود در آخرین جلسه بازپرسی، او با تهدید به شکنجه و اعدام مواجه شده است. ریحانه در بند قرنطینه نگهداری میشود.
حدیثه مرواریدی، ۲۴ ساله، ۱۸ دیماه در فریمان بازداشت شد و پس از پایان بازجوییها به بند امنیتی منتقل گردید. اتهامهای مطرحشده علیه او، به دلیل فعالیت در شبکههای اجتماعی، «توهین به مقدسات» و «سبالنبی» عنوان شده است؛ اتهامهایی که میتواند جان او را تهدید کند.
مرضیه مشهدی، متولد ۱۳۵۵، که گفته میشود دچار افسردگی شدید شده، به دلیل تماس تلفنی با یک برنامه تلویزیونی و همچنین اتهام حضور در اعتراضات ۱۸ و ۱۹ اسفند بازداشت شده است.
بیبی زهرا موسوی، دختر ۲۱ ساله اهل فریمان، روز ۳۰ دیماه ۱۴۰۴ بازداشت شد. اتهامهای مطرحشده علیه او شامل «حضور در اعتراضات»، «تبلیغ و ترغیب به ارتکاب جرم»، «ایجاد گروه» و «اقدام علیه امنیت ملی» است. او که نانآور خانواده بوده، چهار ماه را در سلول انفرادی سپری کرده و پس از بازداشت، روند بررسی پرونده دریافت شناسنامه ایرانیاش نیز متوقف شده است.
سیده زینب موسوی، معروف به «آبان»، که به عنوان باریستا فعالیت میکرد، همراه برادرش سیدحسن موسوی در ۵ اسفند بازداشت شد. آنها متهم شدهاند که در جریان اعتراضات کوکتل مولوتف پرتاب کردهاند و هر دو اکنون با اتهام محاربه روبهرو هستند. منابع مطلع میگویند جان این دو زندانی در خطر است. آبان در بند قرنطینه نگهداری میشود.
مریم نوری، همسر جانباخته اعتراضات، اشکان ترابزاده، تنها پنج روز پس از کشتهشدن همسرش بازداشت شد و از آن زمان تاکنون در زندان بهسر میبرد. همزمان با او، پدر و داییاش نیز بازداشت شدند.
آسیه و عادله نعیمی، دو خواهر ۴۵ و ۵۰ ساله، به دلیل تماس تلفنی با یک برنامه زنده تلویزیونی در شبکه ماهوارهای یورتایم بازداشت شدهاند. آسیه پس از بازداشت دچار مشکلات شدید عصبی شده و عادله نیز پیشتر در حال درمان بیماری سرطان بوده است.
آذر یاهو طرقبه، متولد ۱۳۶۶، روز ۱۴ اسفند توسط اطلاعات سپاه بازداشت شد. برای او به دلیل آنچه «ابراز خوشحالی از کشتهشدن علی خامنهای» عنوان شده، اتهامهایی نظیر همکاری با اسرائیل و اقدام علیه امنیت ملی مطرح کردهاند.
معصومه (آزاده) یعقوبی، متولد ۱۳۵۸، چهارم بهمنماه و در ارتباط با اعتراضات دیماه بازداشت شد. منابع مطلع میگویند او در دوران بازجویی تحت فشار شدید وزارت اطلاعات قرار داشته است. برای او وثیقهای ۵ میلیارد تومانی تعیین شده، اما خانوادهاش توان تأمین آن را ندارند. آزاده هماکنون در بند قرنطینه زندان نگهداری میشود.
کانون حقوق بشر ایران را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید:
تلگرام / ایکس / اینستاگرام / یوتیوب / فیسبوک
.jpg)
.jpg)
