گزارشهای رسیده از زندان دستگرد اصفهان از نگهداری بیش از ۱۰ هزار زندانی در مجموعهای با ظرفیت استاندارد حدود ۴ تا ۵ هزار نفر، کفخوابی گسترده، تراکم شدید در بند ویژه، کیفیت پایین غذا، دشواری دسترسی به پوشاک و خدمات درمانی، محدودیت ارتباط با خانواده و وکیل و اعمال فشار بر زندانیان معترض حکایت دارد. در بخش ویژه نیز گزارشهایی درباره ضربوشتم، رفتارهای تحقیرآمیز، فشار روانی برای اخذ اعتراف و محرومیت برخی زندانیان از رسیدگی فوری پزشکی دریافت شده است
کانون حقوق بشر ایران، دوشنبه ۱۹ مردادماه ۱۴۰۵ – مجموعه اطلاعات رسیده از زندان دستگرد اصفهان تصویری نگرانکننده از شرایط نگهداری هزاران زندانی در این زندان ارائه میدهد؛ شرایطی که از تراکم بیش از دو برابر ظرفیت استاندارد و کفخوابی زندانیان آغاز میشود و تا محدودیت دسترسی به غذا، پوشاک، خدمات درمانی، ارتباط با خانواده و وکیل و برخوردهای انضباطی با اعتراض زندانیان ادامه پیدا میکند.
بر اساس اطلاعات دریافتی، جمعیت زندان دستگرد اصفهان در حال حاضر بیش از ۱۰ هزار نفر برآورد میشود، در حالی که ظرفیت استاندارد این مجموعه حدود ۴ تا ۵ هزار زندانی عنوان شده است.
این اختلاف گسترده میان ظرفیت و جمعیت واقعی، به کمبود تخت، ازدحام در بندها، فشار بر امکانات بهداشتی و رفاهی و پدیده گسترده «کفخوابی» منجر شده است.
گزارشهای رسیده همچنین وضعیت «بند ویژه» این زندان را نگرانکننده توصیف میکنند؛ جایی که در برخی موارد سلولهای دارای ظرفیت سه تا چهار نفر با ۱۰ تا ۱۵ زندانی پر شدهاند. زندانیان سیاسی و امنیتی نگهداریشده در این بخش نیز، بنا بر اطلاعات دریافتی، با نظارت مستمر، محدودیت ارتباط با خارج از زندان و فشارهای روانی مواجه هستند.
زندان دستگرد اصفهان؛ گزارشی جامع از تراکم دوبرابری، کفخوابی، فشارهای امنیتی و شرایط نامناسب زندانیان
در کنار این شرایط، گزارشهایی درباره برخورد فیزیکی با برخی زندانیان، استفاده از الفاظ تحقیرآمیز، محرومیت از رسیدگی پزشکی پس از ضربوشتم و اعمال فشار برای اخذ اعتراف یا همکاری نیز دریافت شده است.
باکس اطلاعاتی | وضعیت زندان دستگرد اصفهان در یک نگاه
موضوع وضعیت گزارششده
جمعیت زندان بیش از ۱۰ هزار زندانی
ظرفیت استاندارد حدود ۴ تا ۵ هزار نفر
تراکم جمعیت بیش از دو برابر ظرفیت استاندارد
کفخوابی کمبود تخت و کفخوابی شمار زیادی از زندانیان؛ از جمله برخی سالمندان و بیماران
بند ویژه نگهداری در برخی موارد ۱۰ تا ۱۵ زندانی در سلولهایی با ظرفیت ۳ تا ۴ نفر
نور، هوا و تهویه دسترسی محدود زندانیان بند ویژه به نور خورشید، هوای آزاد و تهویه مناسب
زندانیان سیاسی و امنیتی نگهداری شماری از آنان در بند ویژه تحت نظارت مستمر و کنترل دوربینها
ارتباط با خانواده گزارش محرومیت یا محدودیت تماس و ملاقات در برخی موارد
دسترسی به وکیل گزارش محدودیت دسترسی مؤثر به وکیل، بهویژه در مراحل اولیه برخی پروندهها
تغذیه حجم و کیفیت نامناسب جیره غذایی و بینظمی در زمان توزیع غذا
پوشاک روند طولانی و محدودیتهای متعدد برای دریافت لباس، از جمله لباس گرم از خانواده
فروشگاه «بهاره» گزارش قیمتهای بالاتر از بازار و کیفیت نامناسب برخی کالاها
برخورد با اعتراض گزارش انتقال برخی زندانیان معترض به انفرادی و تشکیل پرونده جدید
رفتار در بند ویژه گزارشهایی از ضربوشتم، رفتار تحقیرآمیز و فشارهای روانی علیه برخی زندانیان
رسیدگی پزشکی گزارش محرومیت برخی زندانیان آسیبدیده از دسترسی فوری به خدمات پزشکی
موارد مرگ در بازداشت گزارشهایی درباره مرگ برخی زندانیان پس از جراحات و ابهام درباره نحوه ثبت علت مرگ؛ نیازمند تحقیق مستقل
بیش از ۱۰ هزار زندانی در مجموعهای با ظرفیت ۴ تا ۵ هزار نفریکی از مهمترین محورهای گزارش درباره زندان دستگرد اصفهان، تراکم بسیار بالای جمعیت در این مجموعه است.
بر اساس اطلاعات رسیده، ظرفیت استاندارد زندان حدود ۴ تا ۵ هزار نفر است، اما جمعیت کنونی آن بیش از ۱۰ هزار زندانی برآورد میشود؛ رقمی که در صورت صحت برآوردها، نشان میدهد جمعیت زندان بیش از دو برابر ظرفیت پیشبینیشده است.
این تراکم تنها به کمبود فضای فیزیکی محدود نمیشود و آثار آن در تقریباً تمام ابعاد زندگی روزانه زندانیان مشاهده میشود.
تخت کافی برای همه زندانیان وجود ندارد، امکانات بهداشتی و رفاهی باید میان جمعیتی بسیار بیشتر از ظرفیت طراحیشده تقسیم شود و دسترسی به غذا، خدمات درمانی و سایر امکانات نیز تحت تأثیر قرار گرفته است.
کفخوابی؛ نتیجه مستقیم ازدحام در زندان دستگرد اصفهان
یکی از آشکارترین پیامدهای تراکم جمعیت، گسترش پدیده «کفخوابی» است.
بر اساس گزارش دریافتی، شمار تختهای موجود پاسخگوی جمعیت زندان نیست و بسیاری از زندانیان ناچارند شبها روی زمین بخوابند.
این وضعیت حتی شامل زندانیان سالمند و بیمار نیز میشود و برای این گروهها استثنای مؤثری در نظر گرفته نشده است.
زندانیان کفخواب علاوه بر شب، در طول روز نیز فضای مناسبی برای استراحت ندارند و تراکم اتاقها امکان استفاده عادی از فضای زندگی را محدود کرده است.
ادامه چنین شرایطی میتواند بهویژه برای سالمندان، بیماران و افرادی که با مشکلات جسمانی مواجه هستند، خطرات بیشتری به همراه داشته باشد.
بند ویژه زندان دستگرد؛ ۱۰ تا ۱۵ نفر در سلولهای کوچکبخش دیگری از اطلاعات دریافتی به شرایط «بند ویژه» یا بخش انفرادی زندان دستگرد اصفهان مربوط میشود.
بر اساس این گزارش، سلولهای این قسمت کوچک و از امکانات اولیه کافی برخوردار نیستند و در برخی موارد، سلولی که برای سه تا چهار نفر ظرفیت دارد، محل نگهداری ۱۰ تا ۱۵ زندانی شده است.
زندانیان در این بخش با محدودیت دسترسی به نور طبیعی، هوای آزاد، تهویه مناسب و امکانات بهداشتی کافی مواجه گزارش شدهاند.
تراکم جمعیت در فضایی که اساساً برای نگهداری تعداد محدودی زندانی طراحی شده، شرایط این بخش را دشوارتر کرده است.
انتقال زندانیان سیاسی و امنیتی به بند ویژه
بر اساس اطلاعات دریافتی، شماری از زندانیان سیاسی و امنیتی پس از طی مراحل اولیه بازجویی توسط نهادهای امنیتی به این بخش منتقل میشوند.
از خردادماه ۱۴۰۴ نیز تعداد قابل توجهی از بازداشتشدگان پروندههای سیاسی و امنیتی به این قسمت انتقال یافتهاند.
گزارشها حاکی از آن است که بند ویژه تحت نظارت مستقیم حفاظت اطلاعات زندان قرار دارد و سلولها بهصورت مستمر توسط دوربینهای مداربسته کنترل میشوند.
نظارت امنیتی گسترده در کنار محدودیت تماس و ملاقات، فضای بستهای ایجاد کرده که میتواند فشار روانی بر زندانیان را افزایش دهد.
فشار برای اعتراف و همکاری
یکی از جدیترین بخشهای گزارش دریافتی از زندان دستگرد اصفهان به نحوه برخورد با برخی زندانیان سیاسی و امنیتی مربوط میشود.
بر اساس اطلاعات رسیده، شماری از زندانیان در مراحل اولیه نگهداری با فشارهای روانی و رفتاری مواجه شدهاند.
در برخی موارد، وعدههایی مانند تخفیف مجازات یا فراهم شدن زمینه آزادی در برابر همکاری یا ارائه اطلاعات مطرح شده است.
همچنین گزارش شده که از برخی زندانیان خواسته شده پس از آزادی یا در محیطهای اجتماعی و فضای مجازی با نهادهای امنیتی همکاری کرده و بهعنوان منبع اطلاعاتی فعالیت کنند.
چنین اقداماتی، در صورت استفاده از فشار، تهدید یا وضعیت آسیبپذیر زندانی برای وادار کردن او به همکاری، پرسشهای جدی درباره آزادی اراده فرد و نحوه استفاده از موقعیت بازداشت ایجاد میکند.
محدودیت تماس با خانواده و دسترسی به وکیلمحدودیت ارتباط زندانیان با خارج از زندان یکی دیگر از محورهای گزارش است.
بر اساس اطلاعات دریافتی، در موارد متعددی زندانیان، بهویژه در مراحل اولیه نگهداری، از تماس تلفنی و ملاقات منظم با خانواده محروم شدهاند.
این وضعیت در برخی پروندهها برای دورههای طولانی ادامه یافته و فشار روانی مضاعفی بر زندانی و خانواده او وارد کرده است.
خانواده در چنین شرایطی ممکن است برای مدتی اطلاعات دقیقی از وضعیت جسمانی، محل دقیق نگهداری یا شرایط زندانی در اختیار نداشته باشد.
گزارشها همچنین از محدودیت در دسترسی مؤثر برخی زندانیان به وکیل در مراحل اولیه بازداشت و رسیدگی حکایت دارد.
دسترسی به وکیل، بهویژه در پروندههای سیاسی و امنیتی که ممکن است متهم با مجازاتهای سنگین روبهرو شود، یکی از مهمترین تضمینهای دفاعی برای جلوگیری از تضییع حقوق متهم است.
گزارشها و اخبار مرتبط با نقض حقوق بشر در ایران
لیست و مشخصات کامل زندانیان سیاسی اعدام شده از سال ۱۴۰۰ تا کنون
فهرست جامع زندانیان محکوم به اعدام – زندانیان سیاسی و بازداشتشدگان اعتراضات ۱۴۰۴
آرشیو قضات مرگ ـ قضات صادر کننده احکام اعدام در ایران
آخرین خبرهای بازداشت شدگان اعتراضات
جهان بداند در ایران چه گذشت! فیلمهای تکاندهنده + فیلمهای افزوده جدید از کشتار اعتراضات سراسری ۱۴۰۴
میدان شهدای اصفهان؛ ۱۶ متهم، اتهام محاربه و انجام شکنجه؛ آنچه از یکی از مهمترین پروندههای اعتراضات ۱۴۰۴ میدانیم
مستند حقوقی؛ بررسی کارنامه محمدمهدی شهمیرزادی؛ قاضی و رئیس شعبه ۲۳ دادگاه انقلاب تهران
مستند حقوقی، بررسی پروندهای که منجر به اعدام عارف خوشکار شد
گزارشهایی از ضربوشتم و رفتار تحقیرآمیزاطلاعات رسیده درباره نحوه برخورد با برخی زندانیان در بند ویژه، یکی از جدیترین بخشهای این گزارش است.
بر اساس گزارشهای دریافتی، مواردی از ضربوشتم و رفتار خشونتآمیز با زندانیان در این بخش گزارش شده است.
در برخی موارد، زندانیان در حالی که دستبند داشتهاند، با برخورد فیزیکی مواجه شده و الفاظ تحقیرآمیز علیه آنان به کار رفته است.
همچنین گزارش شده است که برخی از زندانیان پس از برخورد فیزیکی، امکان دسترسی فوری به مراقبت پزشکی نداشتهاند.
اطلاعات دریافتی در مواردی از جراحات جدی و حتی مرگ زندانی پس از چنین برخوردهایی سخن میگوید و در همین ارتباط، گزارشهایی نیز درباره ثبت علت مرگ به شکلی متفاوت از آنچه پیش از مرگ رخ داده، دریافت شده است.
به دلیل اهمیت و سنگینی این موارد، بررسی مستقل اسناد پزشکی، پرونده زندانیان، تصاویر دوربینهای زندان، گزارش بهداری و شهادت زندانیان و کارکنان میتواند برای روشن شدن واقعیت ضروری باشد.
هرگونه مرگ در بازداشت، بهویژه هنگامی که پیش از آن گزارش ضربوشتم یا آسیب جسمانی وجود داشته باشد، مستلزم تحقیقات سریع، مستقل، بیطرفانه و شفاف است.
ورود به زندان؛ بازرسی و ضبط وسایل شخصی
مشکلات زندانیان در زندان دستگرد اصفهان از همان مرحله ورود و پذیرش آغاز میشود.
بر اساس اطلاعات موجود، افراد هنگام ورود تحت بازرسی بدنی قرار میگیرند و بخشهایی از وسایل شخصی آنان ضبط میشود.
محدودیتهایی نیز درباره نگهداری لباسهای شخصی گزارش شده است که در فصول سرد سال میتواند مشکلات بیشتری برای زندانیان ایجاد کند. پس از مراحل اولیه، زندانیان به بخش پذیرش منتقل میشوند.
منابع این بخش را یکی از شلوغترین و نامناسبترین قسمتهای زندان توصیف کردهاند؛ جایی که تراکم جمعیت و بینظمی در آن محسوس است.
دشواری دریافت لباس گرم از خانواده
یکی از مواردی که شاید در نگاه نخست مسئلهای ساده به نظر برسد اما مستقیماً بر شرایط زندگی زندانی تأثیر میگذارد، محدودیت در دریافت پوشاک از خانواده است.
بر اساس گزارش رسیده، زندانی برای دریافت لباس گرم باید ابتدا درخواست رسمی ارائه کند. رسیدگی به این درخواست در برخی موارد هفتهها و حتی چند ماه طول میکشد.
حتی پس از صدور مجوز، خانواده تنها میتواند تعداد محدودی لباس با مشخصات تعیینشده تحویل دهد.
گزارشها از محدودیتهایی درباره رنگ، نوع و اجزای لباس حکایت دارند؛ از جمله اینکه برخی لباسهای مشکی یا لباسهای دارای زیپ، جیب یا علائم خاص پذیرفته نمیشوند.
طولانی شدن روند دریافت پوشاک، بهویژه در فصل سرد، میتواند زندانیانی را که امکانات مالی محدودی دارند با دشواری بیشتری مواجه کند.
فروشگاه «بهاره»؛ قیمت بالا و کیفیت پایین کالاهادر چنین شرایطی، بخشی از نیازهای زندانیان باید از فروشگاه داخلی زندان تأمین شود.
بر اساس گزارش دریافتی، فروشگاهی با نام «بهاره» در زندان فعالیت میکند و پوشاک و کالاهای مورد نیاز زندانیان را به فروش میرساند.
منابع میگویند قیمت بسیاری از این کالاها بهمراتب بالاتر از قیمتهای رایج خارج از زندان است، در حالی که کیفیت آنها نیز رضایتبخش توصیف نشده است. زندانیان برای مراجعه به فروشگاه نیازمند مجوز خروج از بند هستند و صدور این مجوز نیز همیشه بهسادگی انجام نمیشود.
پس از مدتی یک کارت بانکی در اختیار زندانی قرار میگیرد تا خانواده بتواند برای خرید نیازهای او پول واریز کند. اما این سازوکار برای زندانیانی که خانواده آنها با مشکلات اقتصادی مواجه است، راهحل مؤثری محسوب نمیشود.
در نتیجه، شماری از زندانیان عملاً توانایی خرید حتی برخی اقلام ضروری را ندارند.
این وضعیت در شرایطی اهمیت بیشتری پیدا میکند که بخشی از نیازهای اولیه به دلیل کیفیت پایین امکانات زندان باید توسط خود زندانی یا خانواده او تأمین شود.
گزارش ویژه کانون حقوق بشر ایران| زندان دستگرد اصفهان؛ افشای شکنجه و تشدید سرکوب زندانیان سیاسی
کیفیت پایین و حجم ناکافی غذا
تغذیه از دیگر مشکلات اصلی گزارششده در زندان دستگرد اصفهان است.
بر اساس اطلاعات دریافتی، جیره روزانه از نظر حجم و کیفیت متناسب با نیازهای اولیه زندانیان نیست.
غذا سه بار در روز توزیع میشود، اما گزارشها از بینظمی در زمان توزیع حکایت دارند.
در مواردی، زندانی که هنگام توزیع در اتاق یا محل تعیینشده حضور ندارد، سهم غذایی خود را از دست میدهد.
به این ترتیب، ممکن است فرد تا وعده بعدی بدون غذا باقی بماند.
این مسئله برای زندانیانی که به دلیل مراجعه به بهداری، امور اداری، ملاقات یا دلایل دیگر در زمان توزیع حضور ندارند، میتواند مشکلات بیشتری ایجاد کند.
فروشگاههای موجود در برخی بندها و راهروها مواد غذایی و سایر اقلام را عرضه میکنند، اما قیمت بالای این محصولات باعث شده است که دسترسی به غذای جایگزین نیز برای همه زندانیان امکانپذیر نباشد.
فشار اقتصادی بر خانوادههای زندانیانبخش قابل توجهی از هزینههایی که باید در ساختار زندان تأمین شود، در عمل به خانوادههای زندانیان منتقل میشود.
پوشاک، مواد غذایی تکمیلی، مواد شوینده و برخی نیازهای روزانه باید از طریق پولی که خانواده به حساب زندانی واریز میکند خریداری شود.
در شرایطی که بسیاری از خانوادهها خود با مشکلات اقتصادی روبهرو هستند، تأمین مستمر این هزینهها دشوار است.
این وضعیت نوعی نابرابری در داخل زندان ایجاد میکند؛ زندانیانی که خانواده آنها توان مالی بیشتری دارد، امکان دسترسی بیشتری به اقلام فروشگاه دارند و افراد فاقد حمایت مالی، وابستگی بیشتری به جیره و امکانات محدود زندان پیدا میکنند.
زندان دستگرد اصفهان؛ گزارشی جامع از تراکم دوبرابری، کفخوابی، فشارهای امنیتی و شرایط نامناسب زندانیان
اعتراض به شرایط زندان و خطر انتقال به انفرادی
بر اساس اطلاعات رسیده، اعتراض زندانیان به شرایط موجود نیز میتواند با پیامدهای انضباطی یا امنیتی همراه شود.
موضوع اعتراضها شامل کیفیت و مقدار غذا، وضعیت بهداشت، کمبود امکانات و رفتار برخی مأموران گزارش شده است.
در مواردی، زندانیانی که اعتراض کردهاند به انفرادی منتقل شدهاند.
گزارشهایی نیز درباره تشکیل پرونده قضایی جدید برای برخی زندانیان معترض دریافت شده است.
تشکیل پرونده جدید میتواند زندانی را در معرض محکومیت تازه یا افزایش دوره حبس قرار دهد.
ترس از چنین پیامدهایی باعث میشود برخی زندانیان از بیان اعتراض یا پیگیری حقوق خود خودداری کنند.
در چنین فضایی، سازوکار مؤثر و مستقلی برای طرح شکایت اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا اگر اعتراض به وضعیت زندان خود موجب مجازات شود، امکان نظارت و آشکار شدن موارد نقض حقوق زندانیان نیز کاهش پیدا میکند.
زندان دستگرد اصفهان؛ مجموعهای از فشارهای همزمان
کنار هم قرار دادن اطلاعات دریافتی نشان میدهد مشکلات زندان دستگرد اصفهان به یک حوزه مشخص محدود نیست.
تراکم بیش از دو برابر ظرفیت استاندارد، کفخوابی، ازدحام در بند ویژه، محدودیت نور و هوا، کیفیت پایین غذا، دشواری دریافت لباس، قیمت بالای کالاهای فروشگاه، محدودیت تماس با خانواده و دسترسی به وکیل، نظارت امنیتی گسترده و برخورد با اعتراض زندانیان، مجموعهای از فشارهای همزمان را تشکیل میدهند.
شرایط زندانیان سالمند و بیمار در چنین محیطی میتواند دشوارتر باشد، زیرا کمبود تخت، کیفیت پایین تغذیه و دسترسی محدود به امکانات، مستقیماً بر سلامت آنان اثر میگذارد.
از سوی دیگر، گزارشهای مربوط به ضربوشتم، محرومیت از درمان پس از برخورد فیزیکی و مرگ احتمالی زندانیان در پی جراحات، جدیترین بخش اطلاعات دریافتی است و نیازمند بررسی مستقل و دسترسی نهادهای بیطرف به اسناد و شواهد مربوطه است.
شفافیت درباره جمعیت واقعی زندان، ظرفیت رسمی، آمار مرگومیر، وضعیت بهداری، تعداد زندانیان کفخواب، شرایط بند ویژه و شکایتهای ثبتشده علیه مأموران میتواند بخشی از ابهامات موجود را روشن کند.
بررسی حقوقی وضعیت زندان دستگرد اصفهان بر اساس قوانین داخلی
قوانین دیکتاتوری حاکم بر ایران در سالهای گذشته بارها به دلیل مغایرت با موازین دادرسی عادلانه، شرایط نامناسب نگهداری زندانیان، محدود کردن حقوق دفاعی و برخورد با زندانیان سیاسی مورد انتقاد قرار گرفتهاند. بررسی وضعیت زندان دستگرد اصفهان بر اساس قوانین داخلی به معنای تأیید این قوانین نیست؛ هدف، نشان دادن مواردی است که حتی همین قوانین نیز توسط مسئولان زندان و دستگاههای مرتبط رعایت نشده است.
ابهامات حقوقی پرونده
یکی از مهمترین مسائل مطرحشده، فاصله گسترده میان ظرفیت استاندارد و جمعیت واقعی زندان است. نگهداری بیش از ۱۰ هزار زندانی در مجموعهای که ظرفیت آن حدود ۴ تا ۵ هزار نفر عنوان شده، شرایطی ایجاد کرده که تعداد زیادی از زندانیان ناچار به کفخوابی هستند و امکانات موجود نیز پاسخگوی جمعیت نیست.
وضعیت بند ویژه نیز پرسشهای جدی ایجاد میکند. بر اساس گزارش دریافتی، در برخی موارد ۱۰ تا ۱۵ نفر در سلولهایی با ظرفیت سه تا چهار نفر نگهداری شدهاند و دسترسی آنان به نور طبیعی، هوای آزاد، تهویه و امکانات مناسب محدود است.
محدودیت تماس و ملاقات با خانواده و دسترسی مؤثر به وکیل، بهویژه در مراحل اولیه پروندههای سیاسی و امنیتی، از دیگر موارد نیازمند بررسی است.
گزارشهای مربوط به فشار روانی برای اخذ اعتراف یا همکاری اطلاعاتی نیز اهمیت ویژهای دارد. هرگونه اقرار یا اعترافی که تحت فشار، تهدید یا اجبار اخذ شده باشد، از منظر اصول حقوقی مربوط به اعتبار اقرار با ایراد اساسی مواجه است.
گزارشهای مربوط به ضربوشتم زندانیان، رفتار تحقیرآمیز و محرومیت از رسیدگی پزشکی فوری پس از آسیب جسمانی نیز مسئولیت قانونی مأموران و مدیران زندان را مطرح میکند.
همچنین اطلاعات مربوط به مرگ برخی زندانیان پس از جراحت و ثبت متفاوت علت مرگ، در صورت تأیید، ضرورت تحقیقات قضایی مستقل و بررسی اسناد پزشکی و گزارشهای رسمی را ایجاد میکند.
مواد قانونی مرتبطبررسی وضعیت زندان دستگرد اصفهان از منظر قوانین داخلی، چند اصل و مقرره مهم را یادآور میشود:
اصل ۲۲ قانون اساسی؛ جان، حقوق، مسکن و حیثیت اشخاص از تعرض مصون است، مگر در مواردی که قانون تجویز کند.
اصل ۳۲ قانون اساسی؛ بر قانونی بودن بازداشت و اطلاعرسانی درباره دلایل آن تأکید دارد.
اصل ۳۵ قانون اساسی؛ حق برخورداری از وکیل را به رسمیت شناخته است.
اصل ۳۸ قانون اساسی؛ هرگونه شکنجه برای گرفتن اقرار یا کسب اطلاع را ممنوع میکند و اقرار حاصل از اجبار را فاقد اعتبار میداند.
اصل ۳۹ قانون اساسی؛ هتک حرمت و حیثیت افراد بازداشتشده و زندانی را ممنوع اعلام میکند.
آییننامه اجرایی سازمان زندانها؛ بر تأمین شرایط مناسب نگهداری، بهداشت، تغذیه، پوشاک، خدمات درمانی و حفظ حقوق زندانیان تأکید دارد.
مقررات مربوط به بهداشت و درمان زندانیان؛ مسئولان زندان را موظف به مراقبت از سلامت افراد تحت حبس و ارائه خدمات پزشکی مورد نیاز میکند.
مقررات مربوط به ارتباط زندانیان با خانواده؛ اصل ارتباط و ملاقات زندانی با خانواده را به رسمیت میشناسد.
مقررات مربوط به شکایت و درخواست زندانیان؛ امکان طرح درخواست و شکایت از سوی زندانی را پیشبینی میکند و استفاده از این حق نباید به ابزاری برای مجازات فرد تبدیل شود.
موارد نقض قانون
با توجه به اطلاعات منتشرشده، مهمترین نگرانیهای حقوقی عبارتاند از:
زندان دستگرد اصفهان؛ گزارشی جامع از تراکم دوبرابری، کفخوابی، فشارهای امنیتی و شرایط نامناسب زندانیان
نگهداری جمعیتی بیش از دو برابر ظرفیت استاندارد زندان؛
کفخوابی گسترده و نبود تخت کافی حتی برای برخی زندانیان سالمند و بیمار؛
نگهداری ۱۰ تا ۱۵ زندانی در برخی سلولهای دارای ظرفیت سه تا چهار نفر؛
محدودیت دسترسی به نور طبیعی، هوا و تهویه مناسب در بند ویژه؛
گزارشهای مربوط به محدودیت تماس و ملاقات با خانواده؛
محدودیت دسترسی مؤثر برخی زندانیان به وکیل؛
گزارش فشار روانی برای اخذ اعتراف یا همکاری اطلاعاتی؛
گزارش ضربوشتم و رفتار تحقیرآمیز با برخی زندانیان؛
محرومیت برخی زندانیان آسیبدیده از رسیدگی پزشکی فوری؛
کیفیت و حجم نامناسب جیره غذایی؛
محدودیت و تأخیر طولانی در دریافت لباس مناسب از خانواده؛
گزارش فروش کالاهای ضروری با قیمتهای بالا در فروشگاه زندان؛
انتقال برخی زندانیان معترض به انفرادی؛
گزارش تشکیل پرونده جدید در واکنش به اعتراض زندانیان به شرایط نگهداری؛
ضرورت تحقیق مستقل درباره موارد گزارششده مرگ زندانیان پس از آسیب جسمانی و نحوه ثبت علت مرگ.
بررسی وضعیت زندان دستگرد اصفهان از منظر حقوق بشر و موارد احتمالی نقض استانداردهای بینالمللیافراد زندانی اگرچه از آزادی رفتوآمد محروم شدهاند، اما سایر حقوق بنیادین انسانی آنان از جمله حق برخورداری از کرامت، سلامت، غذای کافی، شرایط مناسب زندگی، ارتباط با خانواده، دسترسی به وکیل و مصونیت از شکنجه و رفتار تحقیرآمیز همچنان باید رعایت شود.
اطلاعات رسیده از زندان دستگرد اصفهان درباره تراکم بیش از دو برابر ظرفیت، کفخوابی، ازدحام شدید سلولها، محدودیت نور و هوا، کیفیت پایین غذا، محدودیت ارتباط با خانواده و گزارش برخوردهای خشونتآمیز، نگرانیهای جدی از منظر استانداردهای بینالمللی حقوق بشر ایجاد میکند.
ابهامات حقوق بشری
نگهداری ۱۰ تا ۱۵ نفر در فضایی که برای سه تا چهار نفر طراحی شده، میتواند دسترسی زندانیان به فضای شخصی، خواب، بهداشت و تهویه مناسب را بهشدت محدود کند.
کفخوابی سالمندان و بیماران نیز با الزام به فراهم کردن شرایط نگهداری متناسب با کرامت انسانی و نیازهای جسمانی زندانیان قابل بررسی است.
گزارشهای مربوط به ضربوشتم افراد دستبندزده، استفاده از الفاظ تحقیرآمیز و محرومیت از رسیدگی پزشکی پس از آسیب جسمانی، از جدیترین موارد مطرحشده در این گزارش است.
همچنین اعمال فشار روانی برای اخذ اعتراف یا همکاری، در صورت همراه بودن با اجبار، تهدید یا بدرفتاری، میتواند در تعارض مستقیم با ممنوعیت شکنجه و رفتار غیرانسانی قرار گیرد.
مجازات زندانی به دلیل اعتراض مسالمتآمیز به غذا، بهداشت یا شرایط نگهداری نیز میتواند امکان استفاده او از سازوکارهای شکایت و مطالبه حقوق اولیه را از بین ببرد.
اسناد بینالمللی مرتبط
ماده ۵ اعلامیه جهانی حقوق بشر؛ هیچکس نباید تحت شکنجه یا رفتار و مجازات ظالمانه، غیرانسانی یا تحقیرآمیز قرار گیرد.
ماده ۱۰ اعلامیه جهانی حقوق بشر؛ بر حق رسیدگی منصفانه و علنی توسط مرجعی مستقل و بیطرف تأکید دارد.
ماده ۱۲ اعلامیه جهانی حقوق بشر؛ از افراد در برابر مداخله خودسرانه در حریم خصوصی و زندگی خانوادگی حمایت میکند.
ماده ۱۰ میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی؛ مقرر میکند با تمام افراد محروم از آزادی باید انسانی و با احترام به کرامت ذاتی انسان رفتار شود.
ماده ۱۴ میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی؛ تضمینهای اساسی دادرسی عادلانه و حقوق دفاعی متهم را مورد تأکید قرار میدهد.
ماده ۷ میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی؛ شکنجه و رفتار یا مجازات ظالمانه، غیرانسانی یا تحقیرآمیز را ممنوع میکند.
قواعد نلسون ماندلا؛ بر فضای مناسب نگهداری، نور، تهویه، بهداشت، تخت و محل خواب مناسب، تغذیه کافی، خدمات درمانی و ارتباط زندانیان با خانواده تأکید دارد.
قواعد نلسون ماندلا در زمینه انضباط زندان؛ استفاده از انفرادی را محدود کرده و بر ممنوعیت مجازاتهایی که به شکنجه یا رفتار غیرانسانی منجر شوند تأکید دارد.
کنوانسیون منع شکنجه؛ استاندارد بینالمللی بنیادین در ممنوعیت مطلق شکنجه و لزوم تحقیق مؤثر درباره گزارشهای مربوط به آن را بیان میکند.
موارد احتمالی نقض حقوق بشر
بر اساس اطلاعات موجود، نگهداری زندانیان در تراکم شدید، کفخوابی، محرومیت از شرایط مناسب خواب و استراحت، محدودیت نور و تهویه، تغذیه ناکافی، محدودیت تماس با خانواده، دشواری دسترسی به وکیل، فشار برای اعتراف، برخورد تحقیرآمیز، ضربوشتم، محرومیت از درمان پس از جراحت و اعمال اقدامات تنبیهی در برابر اعتراض به شرایط زندان از مهمترین مواردی هستند که نیازمند بررسی مستقل حقوق بشریاند.
گزارشهای مربوط به فوت زندانیان پس از آسیب جسمانی نیز اهمیت ویژهای دارند. روشن شدن چنین مواردی مستلزم حفظ اسناد، بررسی پروندههای پزشکی، انجام تحقیقات مستقل و فراهم کردن امکان شهادت امن برای زندانیان و شاهدان است.
ضرورت تحقیقات مستقل درباره شرایط زندان دستگرد اصفهان
مجموع اطلاعات گردآوریشده درباره زندان دستگرد اصفهان نشان میدهد مسئله صرفاً کمبود چند امکان رفاهی نیست، بلکه مجموعهای بههمپیوسته از مشکلات ساختاری در زمینه جمعیت زندان، محل خواب، تغذیه، پوشاک، درمان، ارتباط با خانواده، حقوق دفاعی، امنیت جسمانی و امکان اعتراض زندانیان مطرح است.
تراکم بیش از دو برابر ظرفیت، بهتنهایی میتواند بسیاری از امکانات زندان را با بحران مواجه کند، اما گزارشهای مربوط به فشار امنیتی، ضربوشتم و مجازات اعتراض، ابعاد دیگری به وضعیت موجود میافزاید.
بهویژه درباره بند ویژه و موارد گزارششده برخورد فیزیکی، دسترسی یک هیأت مستقل به زندان، زندانیان، پروندههای پزشکی، تصاویر دوربینهای مداربسته و سوابق انضباطی میتواند در روشن شدن ابعاد وضعیت مؤثر باشد.
مسئولیت حفاظت از جان، سلامت و کرامت افراد محروم از آزادی مستقیماً بر عهده نهادی است که آنان را در بازداشت و زندان نگهداری میکند. زندانی نمیتواند محل نگهداری، غذای روزانه، خدمات پزشکی یا شرایط امنیتی خود را آزادانه انتخاب کند و به همین دلیل مسئولیت مقامات در قبال وضعیت او افزایش مییابد.
شرایط گزارششده از زندان دستگرد اصفهان، بهویژه وضعیت زندانیان بیمار و سالمند، افراد کفخواب و زندانیان نگهداریشده در بند ویژه، ضرورت نظارت مستقل و رسیدگی فوری به شرایط این زندان را برجسته میکند.
کانون حقوق بشر ایران را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید:
تلگرام / ایکس / اینستاگرام / یوتیوب / فیسبوک
.jpg)
.jpg)