اول ماه مه روز جهانی کارگر در حالی فرامیرسد که طبقه کارگر ایران یکی از سنگینترین دورههای حیات خود را تجربه میکند؛ جنگ، رکود اقتصادی، تورم افسارگسیخته و موج بیکاری میلیونها کارگر را به مرز فروپاشی معیشتی رسانده است
یازده اردیبهشت، روز جهانی کارگر
کانون حقوق بشر ایران، جمعه ۱۱ اردیبهشتماه ۱۴۰۵ – در آستانه فرارسیدن روز جهانی کارگر، طبقه کارگر ایران با بحرانی چندلایه و بیسابقه روبهروست؛ بحرانی که از همپوشانی جنگ، فروپاشی اقتصادی، بیکاری گسترده، ناامنی شغلی و سقوط قدرت خرید شکل گرفته است. روزی که در تقویم مبارزات اجتماعی جهان نماد همبستگی و مقاومت کارگران است، امسال برای میلیونها کارگر ایرانی در شرایطی فرا میرسد که نهتنها از امنیت شغلی و معیشتی برخوردار نیستند، بلکه بقای روزمره آنان نیز با تهدیدی جدی مواجه شده است. جنگ و تبعات اقتصادی آن، فشار مضاعفی بر طبقهای وارد کرده که پیش از این نیز زیر بار تورم، دستمزدهای ناکافی و فقدان حمایتهای اجتماعی خم شده بود.
روز جهانی کارگر؛ نماد مبارزه در میانه بحرانی فراگیر
روز جهانی کارگر امسال در شرایطی فرا میرسد که بخش بزرگی از نیروی کار ایران در یکی از دشوارترین ادوار معاصر خود به سر میبرد. طبقه کارگری که همواره بار اصلی تولید، صنعت، خدمات و اقتصاد کشور را بر دوش کشیده، اکنون بیش از هر زمان دیگری در معرض تهدیدهای همزمان اقتصادی و امنیتی قرار گرفته است.
اول ماه مه، در حافظه تاریخی جنبش کارگری جهان، روزی برای یادآوری مبارزه، همبستگی و مطالبه حقوق بنیادین کارگران است؛ اما برای کارگران ایران، این روز امسال بیش از آنکه مناسبتی برای بزرگداشت باشد، یادآور حجم سنگین فشارها، محرومیتها و بحرانهایی است که زندگی آنان را احاطه کرده است.
کارگران و زحمتکشان ایران امسال روز جهانی کارگر را در شرایطی گرامی میدارند که بحران اقتصادی، بیکاری گسترده و سقوط شتابان سطح معیشت، زندگی میلیونها خانوار کارگری را به مرز فروپاشی کشانده است. در یکسال گذشته، شمار قابل توجهی از شاغلان یا کار خود را از دست دادهاند یا با وجود اشتغال، به زیر خط فقر سقوط کردهاند؛ واقعیتی که نشان میدهد اشتغال در ایران دیگر تضمینی برای تأمین حداقلهای زندگی نیست.
بخش مهمی از این بحران، نتیجه ساختاری است که طی دههها منابع عمومی کشور را به جای سرمایهگذاری در تولید، رفاه اجتماعی و اشتغال پایدار، صرف پروژههای پرهزینه سیاسی، نظامی و تنشآفرین کرده است. پیامد این سیاستها، فرسایش مستمر بنیانهای اقتصادی و انتقال بار اصلی بحران به دوش طبقات فرودست جامعه بوده است
جنگ؛ تهدید مستقیم جان کارگران
نخستین و فوریترین اثر جنگ بر طبقه کارگر، تهدید مستقیم جان آنان است. کارگرانی که در کارخانهها، پالایشگاهها، نیروگاهها، معادن و مراکز تولیدی مشغول فعالیتاند، اکنون علاوه بر خطرات معمول محیطهای کار ناایمن، در معرض تهدیدهای ناشی از درگیریهای نظامی نیز قرار گرفتهاند.
در ماههای اخیر گزارشهای متعددی از کشته و زخمی شدن کارگران در نتیجه حملات به زیرساختهای صنعتی و اقتصادی منتشر شده است. کارخانهها، تأسیسات انرژی و مراکز تولیدی که محل اشتغال هزاران کارگر بودهاند، در برخی مناطق به اهداف مستقیم یا غیرمستقیم درگیریها تبدیل شدهاند.
برای طبقه کارگر ایران، جنگ تنها یک مفهوم سیاسی یا امنیتی نیست؛ بلکه خطری روزمره برای جان و معیشت است.
بیکاری میلیونی؛ بحران بازار کار در حال تشدید
همزمان با تورم افسارگسیخته، بیکاری نیز ابعاد گستردهتری یافته است. گزارشها نشان میدهد تنها در استان خوزستان حدود یکصد هزار کارگر شغل خود را از دست دادهاند. همچنین برآوردها حاکی از آن است که در نتیجه بحرانهای اقتصادی و جنگ، حدود سه میلیون نفر از شاغلان کشور در معرض بیکاری قرار گرفته یا کار خود را از دست دادهاند.
این روند بهویژه در میان کارگران قراردادی، روزمزد و شاغلان بخشهای غیررسمی شدیدتر بوده است؛ گروههایی که معمولاً از هرگونه حمایت بیمهای و امنیت شغلی نیز محروماند.
یک میلیون بیکار در یک ماه؛ فروپاشی بازار کار
بر اساس آمارهای رسمی و گزارشهای منتشرشده، تنها در یک ماه از تشدید بحران و درگیریها، حدود یک میلیون نفر بهطور مستقیم شغل خود را از دست دادهاند. این رقم بهتنهایی نشاندهنده ابعاد بیسابقه بحرانی است که بازار کار ایران را دربر گرفته است.
افزون بر این، اختلال در زنجیره تأمین، فلج شدن بنادر، محدودیتهای حملونقل، قطعیهای گسترده برق و اختلالات اینترنتی موجب شده است حدود دو میلیون نفر دیگر نیز بهطور غیرمستقیم از چرخه اشتغال خارج شوند یا در آستانه بیکاری قرار گیرند.
به این ترتیب، در روز جهانی کارگر میلیونها خانواده کارگری در مدتزمانی کوتاه با سقوط ناگهانی درآمد و ورود به چرخه فقر مواجه شدهاند.
اقتصاد دیجیتال که طی سالهای اخیر به یکی از مهمترین حوزههای اشتغال، بهویژه برای نسل جوان و نیروی کار تحصیلکرده تبدیل شده بود، اکنون در نتیجه قطعیهای مکرر و گسترده اینترنت بهشدت آسیب دیده است.
این بخش که سهمی ۵ تا ۶ درصدی از تولید ناخالص داخلی کشور را به خود اختصاص داده بود، اکنون با افت جدی فعالیت مواجه شده و هزاران نفر از شاغلان مستقیم و غیرمستقیم خود را در معرض بیکاری قرار داده است.
بسیاری از این نیروها نیز فاقد قرارداد رسمی، بیمه یا هرگونه پوشش حمایتی هستند؛ موضوعی که آنان را در برابر بحران کنونی کاملاً بیدفاع کرده است.
صنعت زمینگیر؛ توقف تولید و تعطیلی کارخانهها
بخش صنعت، که حدود ۳۳ درصد اشتغال کشور را در بر میگیرد، یکی از اصلیترین قربانیان بحران اخیر است. تخریب زیرساختهای صنعتی، اختلال در تأمین انرژی، کمبود مواد اولیه و توقف زنجیره تولید موجب شده بسیاری از واحدهای صنعتی فعالیت خود را متوقف یا محدود کنند.
کارگرانی که پیشتر نیز با دستمزدهای پایین، قراردادهای موقت و نبود امنیت شغلی دستوپنجه نرم میکردند، اکنون با تعطیلی کامل محل کار خود مواجهاند.
برای بخش بزرگی از این کارگران، از دست رفتن شغل نه یک وقفه موقت، بلکه ورود به دورهای نامعلوم از بیکاری و بیثباتی است
همزمان با بحران بیکاری، تورم نیز فشار مضاعفی بر طبقه کارگر وارد کرده است. نرخ تورم که بنا بر برآوردها به حدود ۷۰ درصد رسیده، قدرت خرید خانوارهای کارگری را بهشدت کاهش داده است.
در چنین شرایطی حتی کارگرانی که هنوز شغل خود را حفظ کردهاند، با بحران شدید معیشتی روبهرو هستند. دستمزدها فاصلهای فاحش با هزینههای واقعی زندگی پیدا کرده و بخش بزرگی از درآمد کارگران صرف تأمین ابتداییترین نیازهای خوراک، مسکن و درمان میشود.
روز جهانی کارگر و سفرهای که هر سال کوچکتر شده است
در ۴۷ سال گذشته، قدرت خرید کارگران ایرانی بهطور مداوم کاهش یافته و فاصله میان دستمزد و هزینههای واقعی زندگی هر سال بیشتر شده است. اما در سال جاری، شدت گرانی و تورم ابعادی کمسابقه یافته و بنا بر آمارهای رسمی، نرخ تورم به بالاترین سطح خود در دهههای اخیر رسیده است.
بر اساس گزارش رسانههای داخلی، قیمت کالاهای اساسی به سطوحی رسیده که برای بخش بزرگی از جامعه عملاً دستنیافتنی شده است؛ از جمله گوشت، برنج و مرغ که اکنون برای بسیاری از خانوارهای کارگری به کالاهایی لوکس بدل شدهاند. این جهش قیمتی در حالی رخ داده که دستمزدها نهتنها متناسب با تورم افزایش نیافته، بلکه حتی تعیین رسمی حداقل دستمزد نیز با تأخیر و ابهام همراه بوده است.
ایران؛ یکی از مرگبارترین محیطهای کاری برای کارگران
در کنار فقر و بیکاری، ناایمنی محیطهای کار همچنان جان هزاران کارگر را میگیرد. بنا بر اعتراف معاون وزیر بهداشت، سالانه حدود ۱۰ هزار کارگر در ایران بر اثر حوادث ناشی از کار جان خود را از دست میدهند؛ آماری تکاندهنده که ایران را در زمره خطرناکترین کشورها برای نیروی کار قرار میدهد.
این رقم چندین برابر آمار کشورهای صنعتی توسعهیافته است و نشان میدهد فقدان نظارت، بیتوجهی به استانداردهای ایمنی و ترجیح سود بر جان انسانها، محیط کار را برای کارگران ایرانی به فضایی پرمخاطره بدل کرده است.
خدمات و مشاغل آزاد؛ قربانیان خاموش بحران
بخش خدمات و مشاغل آزاد نیز از تبعات بحران اقتصادی و جنگ در امان نمانده است. کاهش شدید قدرت خرید مردم و افت تقاضا برای خدمات موجب تعطیلی گسترده کسبوکارهای کوچک و مشاغل خرد شده است.
کارگران شاغل در این حوزهها که اغلب فاقد هرگونه قرارداد رسمی یا پوشش بیمهای هستند، در برابر این بحران تقریباً هیچ پشتوانهای ندارند و بسیاری ناچار به پذیرش مشاغل غیررسمی، موقت و کمدرآمد شدهاند.
گزارشها و اخبار مرتبط با نقض حقوق بشر در ایران
صدور حکم اعدام مریم هداوند؛ سومین زن محکوم به مرگ در پرونده اعتراضات دیماه ۱۴۰۴
اعدام امیرعلی میرجعفری از بازداشت شدگان اعتراضات سراسری دیماه
اعدام عرفان کیانی در اصفهان؛ ابهام در روند دادگاه و ادامه موج احکام مرگ علیه بازداشتشدگان اعتراضات
اعدام عامر رامش در زندان زاهدان؛ پایان پروندهای پرابهام با ادعاهای شکنجه و اعتراف اجباری
انتقال مخفیانه دهها زندانی به زندان قزلحصار؛ نگرانیها درباره تحرکات مشکوک در واحد امنیتی ۳ افزایش یافت
صدور حکم اعدام برای سعید زارعی کردشولی، حمیدرضا فتحی، عبدالرضا فتحی و حمیدرضا ثابت رای، از بازداشتشدگان اعتراضات دیماه در شیراز
ابراهیم دولتآبادی در خطر اجرای حکم اعدام؛ صدور حکم مرگ برای بازداشتشده اعتراضات ۱۴۰۴ در مشهد
اعدام ساسان آزادوار در زندان اصفهان؛ ورزشکار ۲۱ ساله بر پایه اعترافات اجباری
در چنین شرایطی، روز جهانی کارگر بار دیگر اهمیت تاریخی خود را بهعنوان نماد همبستگی و مبارزه جمعی نشان میدهد. تجربه تاریخی جنبشهای کارگری در سراسر جهان ثابت کرده است که هیچیک از حقوق کارگران بدون سازمانیابی، همبستگی و مبارزه مستمر به دست نیامده است.
برای کارگران ایران نیز عبور از این بحران نیازمند تشکلیابی مستقل، همبستگی سراسری و استفاده از ابزارهای مؤثر اعتراض جمعی است.
روز جهانی کارگر، ابزارهای ضروری مقاومت کارگری
در شرایطی که فشارهای اقتصادی و اجتماعی به بالاترین سطح خود رسیده، ابزارهایی چون اعتصاب، اعتراض، بیش از هر زمان دیگری اهمیت یافتهاند.
بسیاری از تحلیلگران معتقدند بدون حضور سازمانیافته طبقه کارگر در صحنه مطالبات اجتماعی، امکان تغییر پایدار در وضعیت اقتصادی و معیشتی کارگران فراهم نخواهد شد.
این اعتراضات بیانگر آن است که طبقه کارگر ایران، با وجود سرکوب مداوم، همچنان یکی از اصلیترین نیروهای اجتماعی در برابر ساختار تبعیض و نابرابری به شمار میرود. تجربه دهههای گذشته نیز نشان داده است که در ساختارهای استبدادی—چه در قالب سلطنت و چه در شکل حاکمیت دینی—حاصل کار برای کارگران چیزی جز سرکوب، محرومیت، شکاف طبقاتی و انباشت ثروت در دست اقلیتی وابسته به قدرت نبوده است.
از همین رو، بسیاری از ناظران و فعالان اجتماعی معتقدند تحقق حقوق بنیادین کارگران، از جمله دستمزد عادلانه، امنیت شغلی، حق تشکلیابی و کرامت انسانی، در گرو پایان دادن به ساختار استبدادی موجود و استقرار نظمی مبتنی بر حاکمیت مردم و عدالت اجتماعی است.
روز جهانی کارگر؛ روز مطالبه و مقاومت
روز جهانی کارگر امسال برای طبقه کارگر ایران تنها یک مناسبت نمادین نیست؛ بلکه بازتاب واقعیتی تلخ از زندگی میلیونها انسانی است که در میانه جنگ، بیکاری، تورم و ناامنی، برای بقا مبارزه میکنند.
اگر اول ماه مه در سراسر جهان روز فریاد مطالبات کارگران است، در ایران امروز این فریاد بیش از همیشه با مطالبه حق حیات، حق کار، حق امنیت و حق کرامت انسانی گره خورده است.
در چنین شرایطی، روز جهانی کارگر برای کارگران ایران تنها یک مناسبت نمادین نیست، بلکه یادآور مبارزهای روزمره برای بقا، کرامت انسانی و دستیابی به ابتداییترین حقوق اقتصادی و اجتماعی است. امروز طبقه کارگر ایران بیش از هر زمان دیگری با واقعیتی مواجه است که در آن کار، دیگر ضامن امنیت و رفاه نیست؛ بلکه خود به عرصهای از فرسایش، ناامنی و محرومیت بدل شده است.
کانون حقوق بشر ایران را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید:
تلگرام / ایکس / اینستاگرام / یوتیوب / فیسبوک
.jpg)
.jpg)
