یک زن زندانی در روایتی از زندان فردیس کرج، از نگهداری شبانه در بازداشتگاه مردان، آزار کلامی جنسی هنگام انتقال، بازرسی توهینآمیز، ازدحام، قطع مداوم آب و برق، غذای ناسالم، کمبود امکانات درمانی و فشار بر زندانیان برای کار در سوله خبر داده است
کانون حقوق بشر ایران، سهشنبه ۳ شهریورماه ۱۴۰۵ – یک زن زندانی که برای نخستینبار بازداشت و زندانیشدن را تجربه کرده، در گزارشی از وضعیت زندان فردیس، جزئیاتی نگرانکننده درباره نحوه انتقال، پذیرش و نگهداری زنان در این زندان بیان کرده است. او میگوید پیش از انتقال به زندان، به دلیل نبود بازداشتگاه ویژه زنان، یک شب کامل در محوطه بازداشتگاه مردان نگهداری شده و سپس دو مأمور لباسشخصی او را با یک خودروی شخصی به زندان فردیس منتقل کردهاند.
این زن زندانی میگوید: مأموران در طول مسیر با بیان جملات جنسی و توهینآمیز، او را تحت فشار و آزار روانی قرار دادهاند. به گفته او، وضعیت به اندازهای غیرقابل تحمل شد که درِ خودرو را باز کرد و قصد داشت برای رهایی از این شرایط خود را به بیرون پرتاب کند. پس از این اقدام، مأموران از او خواستند موضوع را با قاضی یا مسئولان زندان در میان نگذارد.
راوی همچنین از بازرسی توهینآمیز زنان هنگام ورود، اختلاط زندانیان با اتهامات مختلف، نگهداری کودکان همراه مادران، ازدحام شدید در سالن قرنطینه، شیوع شپش، ساس و بیماریهای پوستی، قطع روزانه آب و برق، کمبود پتو، کیفیت نامناسب غذا، فقدان دارو و رسیدگینشدن به زنان باردار و زندانیان دارای معلولیت خبر داده است.
هویت این زن زندانی برای حفظ امنیت او منتشر نمیشود. تمام اطلاعات مربوط به شرایط داخلی زندان فردیس در این گزارش براساس مشاهدات و روایت مستقیم او تنظیم شده است و امکان راستیآزمایی مستقل همه جزئیات مطرحشده وجود ندارد. بااینحال، موارد بیانشده از نظر حقوق زندانیان، کرامت انسانی و مسئولیت مقامهای زندان نیازمند بررسی فوری و مستقل است.
اطلاعات کلیدی روایت زندانی زن از زندان فردیسراوی: یک زن زندانی با هویت محفوظ
محل نگهداری: زندان فردیس کرج
تعداد بخشهای گزارششده: هفت سالن
پرجمعیتترین بخش: سالن پنج یا قرنطینه
جمعیت سالن قرنطینه: بیش از ۷۰ نفر در برخی روزها
مساحت تقریبی سالنها: حدود ۴۰ تا ۵۰ متر
مساحت تقریبی سالن پنج: حدود ۷۵ متر
امکانات بهداشتی هر سالن: سه حمام و سرویس بهداشتی
مشکلات اصلی: ازدحام، کفخوابی، قطع آب و برق، گرما، غذای نامناسب، کمبود دارو و شیوع حشرات
مدت تماس اعلامشده: روزانه ۱۵ دقیقه برای هر سالن
محل کار زندانیان: سوله بستهبندی آدامس
وضعیت حقوقی راوی: نامشخص و همراه با نگرانی درباره بلاتکلیفی قضایی
باکس اطلاعاتی زندان فردیس براساس روایت یک زن زندانیمنبع اطلاعات: شهادت مستقیم یک زن زندانی با هویت محفوظ
محل: زندان فردیس کرج
تعداد بخشهای گزارششده: هفت سالن
سالن ورودی و قرنطینه: سالن پنج
جمعیت سالن پنج: گاهی بیش از ۷۰ زندانی
مساحت سالنها: حدود ۴۰ تا ۵۰ متر
مساحت بزرگترین سالن: حدود ۷۵ متر
امکانات بهداشتی هر سالن: سه حمام و سرویس بهداشتی
گروههای آسیبپذیر: کودکان همراه مادران، دختران زیر سن قانونی، زنان باردار و زندانیان دارای معلولیت
مدت تماس تلفنی: روزانه ۱۵ دقیقه برای هر سالن؛ سهم برخی زندانیان حدود پنج دقیقه
محل کار گزارششده: سوله بستهبندی آدامس
مهمترین موارد مطرحشده: آزار کلامی جنسی هنگام انتقال، بازرسی توهینآمیز، نبود تفکیک زندانیان، ازدحام و کفخوابی، قطع آب و برق، گرمازدگی، غذای ناسالم، کمبود دارو، شیوع شپش و ساس و بلاتکلیفی قضایی
یک شب در محوطه بازداشتگاه مردان
این زن زندانی روایت خود را از نخستین ساعات بازداشت آغاز میکند؛ زمانی که به گفته او، محل بازداشت فاقد فضای ویژه زنان بوده است. او میگوید مأموران به جای انتقال فوریاش به بازداشتگاهی متناسب با جنسیت و شرایط او، وی را یک شب کامل در حیاط بازداشتگاه مردان نگه داشتند.
نگهداری یک زن در محوطه بازداشتگاه مردان، بدون فضای امن و حفاظت متناسب، میتواند او را در معرض ترس، تحقیر، ناامنی و آسیبهای روانی قرار دهد. راوی توضیح نداده است که آیا در طول آن شب به سرویس بهداشتی، آب، غذا، محل استراحت یا امکان تماس با خانواده دسترسی داشته است؛ اما نحوه توصیف او نشان میدهد هیچ فضای استاندارد و مستقلی برای نگهداریاش فراهم نشده بود.
براساس این روایت، ساعت پنج صبح روز بعد، دو مأمور لباسشخصی با یک خودروی شخصی او را به سمت زندان فردیس حرکت دادند. استفاده از مأموران لباسشخصی و خودروی فاقد نشانه رسمی، در کنار نامشخصبودن ضوابط انتقال، برای این زندانی که نخستین تجربه بازداشت خود را پشت سر میگذاشت، بر احساس ناامنی و بیپناهی او افزوده بود.
آزار کلامی جنسی در مسیر انتقال به زندان فردیسیکی از جدیترین بخشهای این شهادت، آزار جنسی کلامی از سوی مأموران انتقال است. این زن میگوید دو مأمور در طول مسیر جملاتی با محتوای جنسی و توهینآمیز به او گفتهاند. او این رفتار را اقدامی عامدانه برای تحقیر و شکنجه روانی خود بهعنوان یک زن توصیف کرده است.
به گفته راوی، درِ خودرو قفل نبود و او در واکنش به ادامه این رفتار، در را باز کرد و تصمیم گرفت خود را به بیرون پرتاب کند. این اقدام نشاندهنده شدت ترس، اضطراب و درماندگی او در آن لحظه است. او میگوید مأموران پس از مشاهده این وضعیت ترسیدند و از وی خواستند درباره رفتار آنان چیزی به قاضی یا مسئولان نگوید.
این گفته باید از طریق شناسایی مأموران، بررسی مأموریت انتقال، مسیر حرکت، مشخصات خودرو و گفتوگو با راوی بررسی شود. درخواست از یک بازداشتشده برای پنهانکردن رفتار مأموران، در صورت تأیید، میتواند نشانه آگاهی آنان از غیرقانونی و تحقیرآمیزبودن رفتارشان باشد.
بازداشتشدگان هنگام انتقال کاملاً تحت اختیار حکومت قرار دارند و مسئولیت حفظ امنیت جسمی، روانی و حیثیت آنان بر عهده مأموران است. استفاده از موقعیت قدرت برای بیان جملات جنسی، تهدید یا تحقیر یک زن بازداشتشده، صرفنظر از اتهام یا وضعیت پرونده او، نقض کرامت انسانی محسوب میشود.
بازرسی توهینآمیز زنان هنگام پذیرش در زندان
این زن زندانی میگوید هنگام ورود به زندان فردیس مشاهده کرده است که زنان تازهوارد را برای اطمینان از همراه نداشتن مواد یا وسایل ممنوع، بهطور کامل عریان و بازرسی میکردند. او با دیدن این صحنهها گریه کرده و دچار ترس شدید شده است.
بازرسی بدنی در محیط زندان، در صورت ضرورت امنیتی، باید با رعایت کرامت، حریم خصوصی و اصول تناسب انجام شود. بازرسی نباید به یک رویه عادی، گروهی یا تحقیرآمیز تبدیل شود و باید تنها در شرایط ضروری، بهوسیله مأمور زن، در فضای خصوصی و بدون حضور افراد غیرمرتبط صورت گیرد.
در روایت ارائهشده مشخص نیست این بازرسیها در چه فضایی، توسط چه افرادی و با رعایت چه ضوابطی انجام شده است. بااینحال، واکنش شدید روحی راوی و توصیف او از این صحنه، ضرورت بررسی شیوه پذیرش و بازرسی زنان در زندان فردیس را نشان میدهد.
پرسش تکاندهنده درباره تجاوز در بازداشتگاه
راوی میگوید پس از ورود و مشاهده بازرسی زنان، گریه کرده است. به گفته او، یکی از نخستین پرسشهایی که از وی شد این بود که پیش از انتقال در اداره آگاهی بوده یا بازداشتگاه. هنگامی که پاسخ داد در بازداشتگاه نگهداری شده، از او پرسیدند آیا کتک خورده یا مورد تجاوز قرار گرفته است.
این زن زندانی میگوید با تعجب پاسخ منفی داد؛ اما در ادامه به او گفته شد زنانی که پیشتر از آن محل به زندان منتقل شدهاند، از وقوع تجاوز سخن گفتهاند. این گفته، چنانکه راوی توضیح میدهد، ترس شدیدی در سراسر بدن او ایجاد کرده است.
این بخش از روایت بهتنهایی اثباتکننده وقوع تجاوز علیه افراد دیگر نیست و باید بهعنوان سخنی که در زندان به راوی گفته شده، ثبت شود. بااینحال، مطرحشدن چنین گفتههایی از سوی زندانیان، ضرورت تشکیل یک هیئت مستقل برای گفتوگوی محرمانه با زنان بازداشتشده، ثبت شکایتها، انجام معاینات پزشکی قانونی با رضایت قربانیان و حفاظت از شاکیان در برابر انتقام را برجسته میکند.
ترس از بیآبرویی، تهدید، نبود دسترسی به وکیل و نگرانی از مجازات میتواند مانع شکایت زنان درباره آزار جنسی شود. به همین دلیل، نبود شکایت رسمی را نمیتوان بهتنهایی دلیلی بر نبود آزار دانست.
هفت سالن و نبود تفکیک جرائم زندانیانبراساس توضیحات این زن زندانی، زندان فردیس از هفت سالن تشکیل شده است. پنج سالن برای نگهداری عمومی زندانیان مورد استفاده قرار میگیرد و زنان با اتهامات و احکام متفاوت در کنار یکدیگر نگهداری میشوند.
او میگوید زنان متهم یا محکوم به جرایم خشن، زندانیان سیاسی و امنیتی، افراد دارای حبسهای طولانی و بازداشتشدگان تازهوارد ممکن است در یک سالن قرار گیرند. به گفته وی، تفکیک مشخصی براساس نوع اتهام، وضعیت قضایی، سن، سابقه کیفری یا نیازهای حفاظتی وجود ندارد.
نبود طبقهبندی مناسب میتواند خطر خشونت، فشار روانی، انتقال بیماری، سوءاستفاده از افراد آسیبپذیر و تعارض میان زندانیان را افزایش دهد. بازداشتشدگانی که هنوز حکمی علیه آنان صادر نشده نیز نباید بدون ارزیابی وضعیت، در کنار محکومان دارای احکام قطعی و طولانی نگهداری شوند.
این روایت همچنین نشان میدهد زندان فردیس ممکن است با کمبود جدی فضا روبهرو باشد و همین کمبود، مسئولان را به نگهداری گروههای مختلف در کنار یکدیگر سوق داده باشد. کمبود ظرفیت، مسئولیت حکومت در تأمین امنیت و رعایت حقوق زندانیان را از میان نمیبرد.
سالن مهدکودک؛ کودکانی که همراه مادران زندانیاند
یکی از بخشهای زندان فردیس، بنا بر روایت این زن، «مهدکودک» نامیده میشود. او میگوید دختران زیر سن قانونی و زنانی که فرزند دارند و کسی مسئولیت نگهداری از کودکشان را بر عهده نگرفته، در این بخش نگهداری میشوند. در چنین شرایطی کودکان نیز همراه مادران خود در محیط زندان زندگی میکنند.
زندگی کودک در زندان، حتی زمانی که جدایی از مادر به زیان او باشد، باید با امکانات متناسب با رشد، تغذیه، سلامت، بازی، آموزش و امنیت روانی همراه باشد. روایت موجود اطلاعات دقیقی درباره تعداد کودکان، سن آنان، وضعیت تغذیه، حضور پزشک کودکان، فضای بازی یا امکان خروج از زندان ارائه نمیدهد.
قرارگرفتن دختران زیر سن قانونی در زندان بزرگسالان نیز نیازمند بررسی جداگانه است. افراد زیر ۱۸ سال باید در محیطی جدا از زندانیان بزرگسال و متناسب با نیازهای سنی و حمایتی خود نگهداری شوند. ترکیب نوجوانان، مادران و کودکان در یک سالن، بدون خدمات تخصصی، میتواند آسیبهای ماندگاری ایجاد کند.
سالن سلامت و قرنطینهای که خود به محل انتقال بیماری تبدیل شده است
راوی از بخشی به نام «سالن سلامت» برای زنان غیرسیگاری یاد میکند. سالن پنج نیز قرنطینه و محل ورود زندانیان جدید است. به گفته او، تازهواردان چند روز در این سالن میمانند و اگر نشانهای از بیماریهایی مانند هپاتیت، بیماری پوستی یا وابستگی به مواد در آنان تشخیص داده نشود، به سالن دیگری انتقال مییابند.
بااینحال، راوی میگوید سالن قرنطینه به دلیل ازدحام و نگهداری طولانیتر افراد بیمار، خود به محلی برای انتقال شپش و بیماریهای واگیر به دیگران تبدیل شده است. اگر قرنطینه فاقد فضای کافی، تهویه، امکانات بهداشتی، لباس و ملحفه پاکیزه و ارزیابی پزشکی مؤثر باشد، نمیتواند کارکرد پیشگیرانه خود را انجام دهد.
به گفته این زن، زندانیان دارای حبسهای طولانی نیز در کنار تازهواردان در سالن پنج نگهداری میشوند. چنین وضعیتی نشان میدهد این سالن فقط محل قرنطینه موقت نیست و بخشی از جمعیت عمومی زندان را نیز در خود جای داده است.
بیش از ۷۰ زندانی در فضایی حدود ۷۵ متربراساس این شهادت، سالنهای زندان فردیس عموماً بین ۴۰ تا ۵۰ متر مساحت دارند و سالن پنج با حدود ۷۵ متر، بزرگترین و شلوغترین بخش زندان است. جمعیت این سالن با ورود و انتقال زندانیان تغییر میکند، اما گاهی از ۷۰ نفر نیز بیشتر میشود.
در چنین فضایی، حتی بدون در نظر گرفتن تختها، وسایل شخصی، مسیر رفتوآمد و بخشهای خدماتی، فضای در دسترس هر زندانی بسیار محدود خواهد بود. راوی میگوید کفخوابی در سالن پنج گسترده است و برای همه زندانیان تخت، تشک، بالش یا پتوی مناسب وجود ندارد.
پتوهای موجود نیز به گفته او بسیار قدیمی، زبر و فرسودهاند و همان تعداد محدود نیز به همه نمیرسد. خوابیدن روی زمین در فضای شلوغ، بهویژه در کنار شیوع حشرات و بیماریهای پوستی، میتواند سلامت جسمی و روانی زندانیان را به خطر اندازد.
ازدحام همچنین به تشدید تنش، کاهش حریم خصوصی، دشوارشدن استراحت، افزایش انتقال بیماری و فشار مضاعف بر سرویسهای بهداشتی منجر میشود.
قطع روزانه آب و برق و گرمازدگی زندانیان
این زن زندانی گزارش داده است که آب و برق در زندان فردیس تقریباً هر روز قطع میشود. به گفته او، مسئولان برای صرفهجویی، ژنراتورهای زندان را نیز هنگام قطعی برق روشن نمیکنند. در نتیجه، کولرها از کار میافتند و زنان در سالنهای پرازدحام با گرمای شدید روبهرو میشوند.
او میگوید بیحالی، سرگیجه و نشانههای گرمازدگی در میان زندانیان رایج است. قطع آب نیز امکان استحمام، نظافت سالنها، شستوشوی لباس و استفاده بهداشتی از سرویسها را محدود میکند.
براساس این روایت، هر سالن تنها سه حمام و سرویس بهداشتی دارد. با توجه به جمعیت ۴۰ تا بیش از ۷۰ نفر، این امکانات برای پاسخگویی به نیازهای روزانه کافی نیست. حمامرفتن نیز زمانبندی شده و آب غالباً سرد است.
سالن مهدکودک و سالن سلامت، بنا بر گفته راوی، هواخوری مستقل ندارند. سایر سالنها نیز بهصورت دوبهدو از هواخوری مشترک استفاده میکنند. نبود دسترسی مناسب به هوای آزاد در شرایط ازدحام و گرما، فشار جسمی و روانی زنان را بیشتر میکند.
گزارشها و اخبار مرتبط با نقض حقوق بشر در ایران
لیست و مشخصات کامل زندانیان سیاسی اعدام شده از سال ۱۴۰۰ تا کنون
فهرست جامع زندانیان محکوم به اعدام – زندانیان سیاسی و بازداشتشدگان اعتراضات ۱۴۰۴
آرشیو قضات مرگ ـ قضات صادر کننده احکام اعدام در ایران
آخرین خبرهای بازداشت شدگان اعتراضات
جهان بداند در ایران چه گذشت! فیلمهای تکاندهنده + فیلمهای افزوده جدید از کشتار اعتراضات سراسری ۱۴۰۴
مستند حقوقی؛ بررسی کارنامه محمدمهدی شهمیرزادی؛ قاضی و رئیس شعبه ۲۳ دادگاه انقلاب تهران
اعدام قائم حسینی در زندان دستگرد؛ پنجمین اعدام پرونده میدان علیخانی
اعدام مجید آدینه، بازداشتشده اعتراضات سراسری ۱۴۰۴؛ پروندهای با ابهامات گسترده
غذای نپخته و قطع سهمیه نانراوی میگوید هنگام ورود، به هر زندانی یک کیسه پلاستیکی حاوی یک تیشرت، مسواک و خمیردندان داده میشود و این تقریباً تنها بسته اولیهای است که به همه میرسد.
او کیفیت غذای زندان فردیس را بسیار پایین توصیف کرده و میگوید حبوبات و دیگر مواد غذایی گاه نپخته یا خام هستند. به گفته وی، زندانیان در مواردی تهسیگار، مو، مورچه یا بقایای حشرات را در غذا مشاهده کردهاند.
این زن همچنین میگوید در روزهای نخست نان توزیع میشد، اما بعداً مسئولان با استناد به نبود بودجه، توزیع نان را متوقف کردند. محرومکردن زندانیان از غذای کافی با استناد به کمبود بودجه قابل توجیه نیست؛ زیرا تأمین آب سالم و تغذیه کافی از ابتداییترین مسئولیتهای زندان است.
زندانیان حتی باید قاشق و لیوان بخرند
براساس این روایت، قاشق، چنگال، بشقاب و لیوان در اختیار زندانیان قرار نمیگیرد و آنان باید این وسایل ضروری را از فروشگاه زندان خریداری کنند. بسیاری از زنان پول اندکی در حساب خود دارند و برای تأمین نیازهای روزانه ناچارند چندنفری هزینهها را تقسیم کنند.
این همخرجشدن، به گفته راوی، به راهی برای زندهماندن و اداره امور اولیه تبدیل شده است. زندانیانی که خانواده کمدرآمد دارند، از حمایت بیرونی محروماند یا امکان تماس منظم ندارند، در وضعیت آسیبپذیرتری قرار میگیرند.
وابستهکردن دسترسی به وسایل اولیه زندگی به توانایی مالی، میان زندانیان تبعیض ایجاد میکند. مسئولیت تأمین حداقل وسایل خوردن، خوابیدن، بهداشت فردی و پوشاک بر عهده زندان است و نباید به خانوادهها یا همبستگی مالی زندانیان واگذار شود.
بهداری بدون دارو و توزیع داروهای آرامبخش
این زندانی زن نقل کرده که بهداری زندان برای بسیاری از بیماریها داروی لازم ندارد و داروهایی مانند آلپرازولام و کلونازپام در اختیار برخی زندانیان قرار میگیرد. به گفته او، قرص در برابر مسئولان به زندانی داده میشود و از او میخواهند همانجا آن را مصرف کند و سپس بخوابد.
آلپرازولام و کلونازپام داروهای آرامبخشی هستند که مصرف آنها باید براساس تشخیص فردی پزشک، بررسی سابقه بیماری، تعیین دوز و نظارت درمانی انجام شود. استفاده از داروی آرامبخش بهجای تشخیص و درمان علت بیماری، در صورت وقوع، میتواند سلامت زندانیان را تهدید کند.
راوی همچنین از تجویز اشتباه دارو در چند مورد سخن گفته است. او میگوید پزشکی با نام «رنجبر» در مواردی بدون فراهمکردن شرایط مناسب معاینه، به زندانیان آمپول تزریق میکند.
بیتوجهی به زنان باردار و زندانیان دارای معلولیت
در بخش دیگری از این گزارش، زن زندانی از بیتوجهی به زنان باردار و زنان دارای معلولیت یا فلج جسمی سخن گفته است. او میگوید امکانات درمانی متناسب با شرایط این افراد در زندان وجود ندارد و رسیدگی مؤثری به آنان انجام نمیشود.
زنان باردار نیازمند مراقبت منظم، تغذیه مناسب، معاینات تخصصی، دسترسی فوری به بیمارستان و محیطی امناند. افراد دارای معلولیت نیز باید به تخت، سرویس بهداشتی قابل استفاده، ابزار حرکتی و کمک مراقبتی دسترسی داشته باشند.
نبود امکانات درمانی در داخل زندان نمیتواند بهانهای برای رهاکردن بیماران باشد. در مواردی که درمان در بهداری ممکن نیست، زندان موظف است زمینه اعزام به مراکز درمانی خارج از زندان را فراهم کند.
بلاتکلیفی قضایی و قاضیهایی که «در سفرند»
راوی میگوید پیگیری وضعیت پرونده، آزادی یا صدور حکم برای بسیاری از زنان دشوار است و پاسخهایی مانند «قاضی در سفر است» به آنان داده میشود. در نتیجه، برخی زندانیان روزها یا ماهها در بلاتکلیفی باقی میمانند.
بازداشت موقت نباید به مجازاتی نامحدود پیش از محاکمه تبدیل شود. هر فرد بازداشتشده باید از علت بازداشت، اتهام، مرجع رسیدگی و حق دسترسی به وکیل آگاه باشد و پرونده او در مهلتی معقول بررسی شود.
ابهام درباره پرونده و زمان آزادی، بهخصوص برای زنانی که مسئولیت نگهداری از فرزند یا خانواده را بر عهده دارند، فشار روانی شدیدی ایجاد میکند. نبود پاسخگویی قضایی همچنین امکان اعتراض مؤثر به بازداشت یا درخواست درمان و مرخصی را محدود میسازد.
پرداخت هزینه تعمیر تلفن و کولر از جیب زندانیان
این زن میگوید تلفنها و کولرهای سالنها بارها خراب میشوند و رئیس زندان از زنان میخواهد برای تعمیر آنها پول جمع کنند. به گفته راوی، زندانیان به دلیل آنکه تماس تلفنی تنها دلخوشی و راه ارتباطشان با خانواده است، ناچار به پرداخت هزینه میشوند.
او مدت تماس را روزانه ۱۵ دقیقه برای هر سالن توصیف میکند؛ زمانی که میان چندین زندانی تقسیم میشود و ممکن است سهم هر نفر تنها حدود پنج دقیقه باشد. این زمان محدود برای پیگیری وضعیت فرزندان، اطلاعدادن درباره پرونده، ارتباط با وکیل و حفظ رابطه خانوادگی کافی نیست.
تعمیر تجهیزات اساسی زندان مسئولیت زندانیان نیست. واداشتن آنان به پرداخت هزینه تلفن و وسایل سرمایشی، بهویژه در شرایطی که بسیاری درآمدی ندارند، انتقال مسئولیت مالی زندان به افراد محروم از آزادی است.
رفتن روزانه به سوله برای بستهبندی آدامسراوی میگوید زنان هر روز ساعت هشت صبح به سولهای منتقل میشوند که آن را محل «بیگاری» زندانیان توصیف میکند. او گفته است زندانیان در این سوله آدامسهایی را که قرار است به یک کشور عربی ارسال شود، بستهبندی میکنند.
به گفته وی، یکی از انگیزههای زنان برای رفتن به سوله، امکان استفاده از حدود ۱۵ دقیقه تماس با خانواده است. این وضعیت این پرسش را ایجاد میکند که آیا دسترسی به تماس تلفنی عملاً به مشارکت در کار وابسته شده است یا خیر.
کار زندانی باید داوطلبانه یا منطبق با قانون، همراه با ایمنی، دستمزد منصفانه و بدون بهرهکشی باشد. جزئیاتی درباره ساعات کار، میزان دستمزد، قرارداد، بیمه یا حق امتناع در این روایت ارائه نشده است. بررسی این موارد برای روشنشدن ماهیت کار در زندان فردیس ضروری است.
شپش، ساس، مگس و موش در سالنها
این زن از وجود گسترده مگس، شپش، ساس و موش در سالنهای زندان فردیس خبر داده است. تراکم جمعیت، کمبود آب، فرسودگی پتوها، فقدان نظافت کافی و نگهداری طولانی افراد بیمار در قرنطینه میتواند شرایط را برای گسترش آلودگی فراهم کند.
شپش و ساس تنها مسئلهای مربوط به آسایش نیستند؛ این آلودگیها میتوانند باعث زخم پوستی، عفونت، بیخوابی، اضطراب و انتقال بیماری شوند. وجود موش نیز خطر آلودگی غذا و انتشار بیماری را افزایش میدهد.
راوی همچنین میگوید در اوج گرما و قطعی برق، زنان اجازه پوشیدن شلوارک یا لباس آستینحلقهای ندارند. لباسها باید بلند و شلوارها گشاد باشند؛ محدودیتی که در محیط کاملاً زنانه و فاقد تهویه مناسب، فشار ناشی از گرما را افزایش میدهد.
بررسی حقوقی وضعیت زندان فردیس بر اساس قوانین داخلی
قوانین دیکتاتوری حاکم بر ایران در سالهای گذشته بارها به دلیل مغایرت با موازین دادرسی عادلانه، ابهام در رسیدگی به پروندهها و محدودکردن حقوق زندانیان مورد انتقاد قرار گرفتهاند. بررسی وضعیت زندان فردیس براساس قوانین داخلی به معنای تأیید این قوانین نیست؛ هدف، نشاندادن مواردی است که حتی همین قوانین نیز ممکن است توسط مأموران، مسئولان زندان یا دستگاه قضایی رعایت نشده باشد.
ابهامات حقوقی گزارش
مهمترین ابهام، نحوه بازداشت و انتقال راوی است. مشخص نیست نگهداری شبانه او در محوطه بازداشتگاه مردان براساس چه مجوزی انجام شده و چرا مأمور زن یا وسیله نقلیه رسمی برای انتقال او در نظر گرفته نشده است.
آزار کلامی جنسی، درخواست مأموران برای پنهانکردن موضوع، بازرسی توهینآمیز، نبود تفکیک زندانیان، نگهداری افراد زیر سن قانونی، کمبود درمان، بلاتکلیفی قضایی و وابستهشدن امکاناتی مانند تماس تلفنی و کولر به پرداخت زندانیان، از دیگر مواردی است که باید بررسی شود.
همچنین روشن نیست کار زنان در سوله داوطلبانه است یا اجباری، چه دستمزدی دارد و آیا خودداری از کار به محرومیت از تماس یا امکانات دیگر منجر میشود.
مواد قانونی مرتبط
اصل ۲۲ قانون اساسی؛ جان، حیثیت، حقوق و مسکن اشخاص را از تعرض مصون میداند.
اصل ۳۲ قانون اساسی؛ بازداشت را منوط به رعایت ضوابط قانونی و اعلام فوری اتهام میکند.
اصل ۳۴ قانون اساسی؛ حق دادخواهی را برای همه به رسمیت میشناسد.
اصل ۳۵ قانون اساسی؛ بر حق برخورداری از وکیل تأکید دارد.
اصل ۳۸ قانون اساسی؛ شکنجه و اجبار افراد برای گرفتن اقرار یا اطلاعات را ممنوع میکند.
اصل ۳۹ قانون اساسی؛ هتک حرمت و حیثیت فرد بازداشتشده یا زندانی را ممنوع میداند.
ماده ۷ قانون آیین دادرسی کیفری؛ رعایت حقوق شهروندی افراد در تمام مراحل دادرسی را الزامی میداند.
آییننامه اجرایی سازمان زندانها؛ بر طبقهبندی زندانیان، تأمین بهداشت، درمان، تغذیه، وسایل ضروری و ارتباط با خانواده تأکید دارد.
قانون حمایت از اطفال و نوجوانان؛ مقامها را موظف به حفاظت از کودکان در برابر وضعیتهای آسیبزا میکند.
موارد نقض قانون
نگهداری یک زن در محوطه بازداشتگاه مردان؛
انتقال زن بازداشتشده با مأموران مرد لباسشخصی و خودروی شخصی؛
آزار کلامی جنسی و تحقیر راوی در مسیر انتقال؛
درخواست از زندانی برای گزارشنکردن رفتار مأموران؛
بازرسی توهینآمیز بدون رعایت ضرورت، تناسب و حریم خصوصی؛
نگهداری زندانیان با وضعیتهای قضایی و سنی متفاوت در کنار یکدیگر؛
کمبود آب، برق، فضای خواب، پتو و امکانات بهداشتی؛
توزیع غذای ناسالم و قطع نان؛
فقدان دارو و رسیدگینشدن به زنان باردار و افراد دارای معلولیت؛
طولانیشدن بازداشت و بلاتکلیفی قضایی؛
دریافت پول از زندانیان برای تعمیر تلفن و کولر؛
وابستهشدن تماس خانوادگی به انجام کار در سوله؛
نگهداری افراد زیر سن قانونی در شرایط نامتناسب.
بررسی گزارش زندان فردیس از منظر حقوق بشر و موارد نقض استانداردهای بینالمللیابهامات حقوق بشری
روایت این زن زندانی مجموعهای از نگرانیها درباره امنیت زنان در بازداشت، منع رفتار تحقیرآمیز، حق سلامت، حق آب و غذای کافی، دادرسی عادلانه و ارتباط با خانواده ایجاد میکند.
آزار جنسی کلامی در وسیله نقلیه، بازرسی توهینآمیز، سخنان مربوط به تجاوز به زنان بازداشتشده و نبود سازوکار امن شکایت، از منظر خشونت مبتنی بر جنسیت اهمیت ویژه دارد.
وضعیت کودکان همراه مادران، دختران زیر ۱۸ سال، زنان باردار و افراد دارای معلولیت نیز نیازمند بررسی فوری است. این گروهها باید از حمایتهای ویژه برخوردار باشند و نباید شرایط زندان آنان را در معرض آسیب بیشتر قرار دهد.
اسناد بینالمللی مرتبط
ماده ۳ اعلامیه جهانی حقوق بشر؛ حق زندگی، آزادی و امنیت شخصی؛
ماده ۵ اعلامیه جهانی حقوق بشر؛ منع شکنجه و رفتار یا مجازات ظالمانه، غیرانسانی یا تحقیرآمیز؛
ماده ۹ اعلامیه جهانی حقوق بشر؛ منع بازداشت خودسرانه؛
مواد ۱۰ و ۱۱ اعلامیه جهانی حقوق بشر؛ حق دادرسی عادلانه و اصل برائت؛
ماده ۷ میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی؛ منع شکنجه و رفتار غیرانسانی؛
ماده ۹ میثاق؛ حق آزادی، امنیت و اعتراض به بازداشت؛
ماده ۱۰ میثاق؛ الزام به رفتار انسانی و محترمانه با تمام افراد محروم از آزادی؛
ماده ۱۴ میثاق؛ تضمینهای دادرسی عادلانه و حق دفاع؛
قواعد نلسون ماندلا؛ الزام به تأمین فضای مناسب، آب، غذا، بهداشت، درمان و ارتباط زندانی با خانواده؛
قواعد بانکوک؛ توجه ویژه به کرامت، سلامت و نیازهای زنان زندانی، زنان باردار و مادران؛
کنوانسیون حقوق کودک؛ تأکید بر منافع عالی کودک، سلامت، امنیت و جداسازی کودکان محروم از آزادی از بزرگسالان.
ضرورت تحقیق مستقل درباره زندان فردیس
گزارش این زن زندانی تصویری از محیطی ارائه میدهد که در آن تحقیر از لحظه بازداشت آغاز میشود و با ازدحام، گرما، گرسنگی، آلودگی، محرومیت درمانی و بلاتکلیفی قضایی ادامه پیدا میکند.
برای روشنشدن ابعاد این روایت، باید امکان بازرسی مستقل و بدون اطلاع قبلی از زندان فردیس فراهم شود. گفتوگو با زندانیان باید محرمانه و بدون حضور مأموران انجام گیرد و هیچکس به دلیل ارائه شهادت یا ثبت شکایت با تنبیه، انتقال، قطع تماس یا تشکیل پرونده جدید روبهرو نشود.
همچنین لازم است آزار جنسی در مسیر انتقال، نحوه بازرسی زنان، وضعیت قرنطینه، شرایط کودکان، زنان باردار و افراد دارای معلولیت، عملکرد بهداری، کیفیت غذا، کار در سوله و دریافت پول برای تعمیر تجهیزات بررسی شود.
آنچه این زن روایت کرده، صرفاً فهرستی از کمبودهای رفاهی نیست؛ مجموعهای از شرایط است که میتواند کرامت، سلامت و امنیت زنان زندانی را بهطور مستمر نقض کند. حکومت مسئول مستقیم حفظ جان و سلامت افرادی است که آزادی آنان را سلب کرده و نمیتواند کمبود بودجه، ازدحام یا خرابی تجهیزات را بهانهای برای محرومکردن زندانیان از حقوق اولیه قرار دهد.
کانون حقوق بشر ایران را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید:
تلگرام / ایکس / اینستاگرام / یوتیوب / فیسبوک
.jpg)
.jpg)
