افزایش شبانه قیمت بنزین در ۲۴ آبان ۱۳۹۸ اعتراض‌هایی را در چندین شهر ایران برانگیخت که به‌سرعت گسترش یافت. با سیاسی‌تر شدن شعارها، حاکمیت به سرکوب مسلحانه و قطع گسترده اینترنت روی آورد
اعتراضات سراسری آبان ۹۸ بامداد جمعه ۲۴ آبان، پس از اعلام افزایش قیمت و سهمیه‌بندی بنزین، آغاز شد. نخستین گزارش‌ها از تجمع مقابل جایگاه‌های سوخت و اعتراض در خیابان‌های شهرهایی از جمله اهواز، ماهشهر، بهبهان و سیرجان خبر می‌دادند. در روزهای بعد، شعارها از اعتراض به گرانی فراتر رفت و رأس حاکمیت را هدف گرفت. مرور رخدادهای ۲۴ تا ۲۹ آبان نشان می‌دهد چگونه یک تصمیم اقتصادی به اعتراض سیاسی در شهرهای مختلف ایران انجامید و قطع اینترنت چگونه ثبت و انتشار خبرهای سرکوب را دشوار کرد.
۲۴ آبان؛ اعلام قیمت جدید و نخستین تجمع‌ها
با اجرای سهمیه‌بندی، بهای هر لیتر بنزین سهمیه‌ای از هزار به هزار و پانصد تومان رسید و قیمت بنزین آزاد سه هزار تومان تعیین شد. سهمیه ماهانه خودروهای شخصی بنزینی ۶۰ لیتر بود. به این ترتیب، افزایش قیمت برای مصرف در محدوده سهمیه ۵۰ درصد بود و خرید بنزین خارج از سهمیه سه برابر نرخ پیشین هزینه داشت.
در بامداد همان روز، در اهواز گزارش‌هایی از تجمع مقابل جایگاه‌های سوخت منتشر شد. تا شامگاه جمعه، ویدئوهای منتشرشده از اهواز، ماهشهر، امیدیه و بهبهان از اعتراض به تصمیم دولت و پیامدهای آن برای اقشار کم‌درآمد حکایت داشتند. در سیرجان نیز اعتراض‌ها همان شب به رویارویی با نیروهای امنیتی کشیده شد. تجمع مقابل جایگاه‌ها و توقف خودروها در برخی مسیرها از شکل‌های اولیه اعتراض بود.
۲۵ آبان ۹۸؛ گسترش اعتراضات و آغاز قطع گسترده اینترنت
روز شنبه، تجمع‌ها در شهرهای بیشتری گزارش شدند. در بهبهان، اعتراض‌ها که روز قبل در چهارراه بانک ملی آغاز شده بود، ادامه یافت. شعارهای همان شهر نشان می‌داد که اعتراض به افزایش هزینه زندگی با شعارهایی علیه رهبر حاکمیت همراه شده است. از شیراز و شهرهای استان اصفهان نیز گزارش‌هایی درباره تجمع و برخورد نیروهای امنیتی منتشر شد.
اختلال اینترنت از روز نخست در برخی مناطق دیده شد و در ۲۵ آبان قطع گسترده ارتباط با اینترنت جهانی آغاز شد. هم‌زمان، نیروهای امنیتی در چندین شهر به‌سوی معترضان و حاضران در محل اعتراض‌ها تیراندازی کردند. در مستندنگاری‌های بعدی، ۲۵ آبان مرگبارترین روز اعتراضات ثبت شد. قطع ارتباطات، ارسال تصاویر، تماس با شاهدان و پیگیری وضعیت بازداشت‌شدگان را در همان روزهای نخست دشوار کرد.
گزارش‌ها و اخبار مرتبط با نقض حقوق بشر در ایران
لیست و مشخصات کامل زندانیان سیاسی اعدام شده از سال ۱۴۰۰ تا کنون
فهرست جامع زندانیان محکوم به اعدام – زندانیان سیاسی و بازداشت‌شدگان اعتراضات ۱۴۰۴
آرشیو قضات مرگ قضات صادر کننده احکام اعدام در ایران
آخرین خبرهای بازداشت شدگان اعتراضات
جهان بداند در ایران چه گذشت! فیلم‌های تکان‌دهنده + فیلم‌های افزوده جدید از کشتار اعتراضات سراسری ۱۴۰۴
خاوران؛ از گورهای جمعی قتل‌عام ۱۳۶۷ تا دیوارکشی و محاصره دادخواهی + ۳بعدی خاوران
۲۶ و ۲۷ آبان؛ حمایت خامنه‌ای از افزایش قیمت و سرکوب در ماهشهر
علی خامنه‌ای روز یکشنبه ۲۶ آبان از تصمیم سران قوا درباره قیمت بنزین حمایت کرد. در آن مقطع، شعارهای ثبت‌شده در برخی شهرها مستقیماً متوجه او و ساختار ولایت فقیه بود. اعتراض به تصمیم دولت، در فاصله دو روز، به اعتراض علنی علیه ساختار قدرت در ایران گسترش یافته بود.
در ۲۷ آبان، ماهشهر و مناطق پیرامون آن از کانون‌های سرکوب بودند. گزارش‌های بعدی از تیراندازی نیروهای امنیتی در محدوده شهرک چمران و نیزارهای اطراف و کشته‌شدن شماری از شهروندان خبر دادند. محدودیت ارتباطات باعث شد بخشی از جزئیات رخدادهای ماهشهر و دیگر شهرها با تأخیر منتشر شود. در بررسی این گزارش‌ها، زمان وقوع تیراندازی‌ها و زمان انتشار خبر آن‌ها اهمیت جداگانه دارد.
۲۸ و ۲۹ آبان؛ گزارش‌های محلی در میانه قطع ارتباطات
گزارش‌های منتشرشده در چهارشنبه ۲۹ آبان، هم خبرهایی از وضعیت همان روز داشتند و هم رخدادهای شب پیش را ثبت کردند. برای نمونه، گزارش مربوط به محدوده قائمیه و سمین اصفهان به شامگاه سه‌شنبه ۲۸ آبان مربوط بود. گزارشی که روز چهارشنبه درباره ستارخان تهران منتشر شد نیز به رویارویی معترضان و نیروهای امنیتی در روز سه‌شنبه اشاره داشت.
تا ۲۹ آبان، دسترسی به اینترنت جهانی همچنان به‌شدت محدود بود. در چنین شرایطی، انتشار پراکنده خبرها تصویری ناقص از رخدادهای شهرها به دست می‌داد. زمان انتشار گزارش‌های محلی، به‌ویژه در روزهای قطع اینترنت، برای تعیین زمان وقوع رخداد کافی نیست. بررسی ویدئوها و گزارش‌های هر شهر باید بر تاریخ و محل ثبت‌شده در همان گزارش تکیه کند.
زمینه‌های اجتماعی اعتراضات سراسری آبان ۹۸
قیمت بنزین برای خانوارهایی که به خودرو برای کار یا رفت‌وآمد روزانه وابسته بودند، اثری فوری بر بودجه داشت. برای گروه‌هایی از شاغلان، سوخت بخشی از هزینه کسب درآمد بود. نگرانی از افزایش کرایه و قیمت کالاها نیز دامنه اثر تصمیم را به خانوارهای فاقد خودرو می‌رساند. شعارهای اولیه در شهرهایی مانند بهبهان، گرانی بنزین را مستقیماً به فقیرتر شدن مردم پیوند می‌دادند.
جغرافیای اعتراضات نیز اهمیت داشت. شهرهای خوزستان، از جمله اهواز، ماهشهر و بهبهان، در گزارش‌های روز نخست حضور داشتند. وقوع اعتراض در شهری مانند ماهشهر، در کنار صنایع بزرگ پتروشیمی، پرسشی درباره نسبت تمرکز صنایع با فرصت‌های شغلی، درآمد و کیفیت زندگی ساکنان منطقه پیش می‌کشد. پاسخ دقیق به این پرسش به داده‌های محلی نیاز دارد. گزارش‌های خیابانی محل تجمع و مضمون شعارها را ثبت می‌کنند و اطلاعات محدودی درباره ترکیب شغلی یا درآمدی شرکت‌کنندگان به دست می‌دهند.
در گزارش‌های محلی، حضور جوانان و زنان نیز ثبت شده است. برای نمونه، در گزارش تجمع نخست بهبهان، از حضور زنان و مردان در گروه‌های سنی مختلف یاد شده است. نقش زنان در پیشبرد و سازمان‌دهی اعتراضات آبان ۹۸ در شماری از شهرها وجه دیگری از مشارکت اجتماعی در این اعتراضات بود. تغییر شعارها نیز نشان داد که بخشی از معترضان، مسئولیت فشار اقتصادی و شیوه تصمیم‌گیری را متوجه ساختار حاکمیت می‌دانستند.
محدودیت‌هایی که قوانین دیکتاتوری حاکم بر آزادی تجمع و بیان تحمیل می‌کنند، همواره محل انتقاد بوده‌اند. بررسی این رخدادها بر اساس همان قوانین، میزان پایبندی مأموران و مقام‌ها به الزامات داخلی را روشن می‌کند.
ابهامات حقوقی پرونده. در هر مورد تیراندازی، باید مرجع صدور دستور، موقعیت فرد هدف و ضرورت استفاده از سلاح روشن شود.
مواد قانونی مرتبط. اصل ۲۷ قانون اساسی، تجمع و راهپیمایی بدون حمل سلاح را با قیود مقرر به رسمیت می‌شناسد. قانون به‌کارگیری سلاح نیز برای استفاده مأموران از سلاح ضوابطی تعیین کرده است.
جمع‌بندی حقوقی. بررسی رعایت این ضوابط مستلزم تحقیق درباره هر مورد تیراندازی و دسترسی خانواده‌ها به نتیجه تحقیقات است.
بررسی اعتراضات آبان ۹۸ از منظر حقوق بشر
حق حیات و حق تجمع مسالمت‌آمیز به‌ترتیب در مواد ۶ و ۲۱ میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی به رسمیت شناخته شده‌اند. استفاده عمدی از نیروی مرگبار فقط هنگامی مجاز است که برای حفاظت از جان در برابر تهدید قریب‌الوقوع اجتناب‌ناپذیر باشد. تیراندازی به معترضان و رهگذران، حاکمیت را مکلف به تحقیق مستقل و مؤثر درباره مرگ‌ها و مسئولیت مأموران و فرماندهان می‌کند. قطع گسترده اینترنت نیز امکان اطلاع‌رسانی، ثبت شواهد و پیگیری وضعیت بازداشت‌شدگان را محدود کرد. دسترسی خانواده‌ها به حقیقت و نتایج تحقیقات بخشی از حق دادخواهی آنان است.
کانون حقوق بشر ایران را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید:
تلگرام / ایکس / اینستاگرام / یوتیوب / فیسبوک
.jpg)
.jpg)
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر