پروسه بازجویی پیش از محاکمه و صدور حکم، یکی از حساسترین و خطرناکترین مراحل برخورد با شهروندان بازداشت شده است
کانون حقوق بشر ایران پنجشنبه ۱۶ بهمنماه ۱۴۰۴ – هر شهروندی که در برابر دستگیری و بازداشت توسط مأمورانی قرار میگیرد که در خدمت یک دیکتاتوری عمل میکنند، ناگزیر وارد موقعیتی پرخطر، نابرابر و سرنوشتساز میشود. در چنین شرایطی، ناآگاهی از حقوق قانونی و ناتوانی در واکنش صحیح، میتواند پیامدهایی جبرانناپذیر بههمراه داشته باشد. دانستن اینکه چگونه باید رفتار کرد، چه گفت و از چه حقوقی دفاع کرد، بخشی از مسئولیت هر شهروند در برابر حفظ آزادی و امنیت فردی خود است.
بخش سوم – دوره بازجویی
پروسه بازجویی پیش از محاکمه و صدور حکم، یکی از حساسترین و خطرناکترین مراحل برخورد با شهروندان بازداشتشده است. در این مرحله، بازجویان میکوشند با استفاده از فشار روانی، القای ترس، خستگی، تهدید و گاه تطمیع، روایت مورد نظر خود را بسازند. هر جملهای که گفته یا نوشته میشود، میتواند مبنای تشکیل پرونده و صدور احکام سنگین قرار گیرد. از همین رو، هوشیاری، خونسردی و پایبندی به حقوق قانونی، اهمیتی حیاتی دارد.
۱. تأکید بر داشتن وکیل انتخابی
در تمام اوراق بازجویی، وکیل تسخیری معرفیشده را عزل کرده و بهصورت مکتوب بر حق قانونی خود برای داشتن وکیل انتخابی تأکید کنید. این حق در اصل ۳۵ قانون اساسی تصریح شده و نادیده گرفتن آن، تخلف آشکار محسوب میشود.
۲. مراقبت کامل از اظهارات شفاهی و مکتوب
پرونده اولیه و مسیر رسیدگی قضایی، بر اساس گفتهها، نوشتهها و اعترافاتی شکل میگیرد که از متهم اخذ میشود. دفاع از خود، نه در دادگاه، بلکه از نخستین لحظات بازداشت و بازجویی آغاز میشود. هر کلمه اهمیت دارد.
۳. یادآوری مستمر حقوق قانونی خود
با صراحت و بهطور مداوم، حقوق خود را به دادیار و بازپرس یادآوری کنید تا بدانند با فردی آگاه روبهرو هستند. بنویسید که نیاز به وکیل دارید، حق تماس با خانواده را مطالبه میکنید و خانوادهتان امکان تأمین وثیقه یا کفالت را دارند.
دادستان موظف است بر اساس ماده ۴۹ قانون آیین دادرسی کیفری، بازداشت شما را به بستگانتان اطلاع دهد. این حق را مطالبه کنید و اجازه ندهید با تعلل یا بهانهجویی نادیده گرفته شود.
۵. مطالعه دقیق اسناد پیش از امضا
بازپرس ممکن است برای اخذ امضا، مانع خواندن کامل قرار بازداشت یا دیگر اسناد شود. با این حال، مطالعه دقیق هر سند پیش از امضا حق شماست. در متن بنویسید که در صورت تماس با خانواده، امکان تأمین وثیقه وجود دارد.
۶. اصرار بر حق تماس تلفنی
طبق ماده ۵۰ قانون آیین دادرسی کیفری، شما حق تماس تلفنی با خانواده یا دوستان خود را دارید. این تماس برای اطلاعرسانی از وضعیت و جلوگیری از ناپدیدسازی اهمیت حیاتی دارد.
فراخوان برای شناسایی یکی از قاتلین معترضان در سرکوب اعتراضات سراسری شیراز + فیلم
شیراز – فیلم بازداشت و سربه نیستکردن دختر معترض در اعتراضات سراسری ۱۴۰۴
اسامی و مشخصات جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴؛ به روز شده در ۴ بهمن ۱۴۰۴
جهان بداند در ایران چه گذشت! فیلمهای تکاندهنده + فیلمهای افزوده جدید از کشتار اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ به روز
موج دستگیریها در شیراز پس از اعتراضات سراسری ۱۴۰۴؛ بازداشتهای محلهمحور و شکنجه در بازداشتگاه سروش
انتشار اسامی و مشخصات ۴۰۰ تن دیگر از جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴؛ قطعهای از واقعیت تلخ یک جنایت حکومتی
۷. درخواست کتبی برای معاینه پزشکی
بر اساس ماده ۵۱ قانون آیین دادرسی کیفری، شما یا خانوادهتان میتوانید تقاضای معاینه پزشکی کنید. این درخواست باید بهصورت کتبی ثبت شود و شماره ثبت آن در دفتر دادگاه اخذ گردد.
در بازجوییها، ثبات در گفتار اهمیت زیادی دارد. اگر موضوعی را انکار کردهاید، در تمام مراحل شفاهی و کتبی همان موضع را حفظ کنید. تناقض در پاسخها، ابزار اصلی بازجویان برای فشار بیشتر است.
۹. انکار مطلق ارتباط با خارج
در هیچ شرایطی نپذیرید که با خارج از کشور در ارتباط بودهاید. چنین اتهامی معمولاً برای سنگینتر کردن پرونده و امنیتیسازی آن بهکار گرفته میشود.
۱۰. یادآوری تخلفات بازجویان
به بازجویان یادآوری کنید که طبق ماده ۶۰ قانون آیین دادرسی کیفری، هرگونه فشار، اجبار یا توهین، تخلف انتظامی محسوب شده و پیگرد قانونی دارد. این یادآوری میتواند نقش بازدارنده داشته باشد.
۱۱. کوتاه نیامدن از حقوق قانونی
بر حق ملاقات، تماس تلفنی و داشتن وکیل انتخابی پافشاری کنید. عقبنشینی از این حقوق، زمینهساز تضییع بیشتر آنها خواهد شد.
۱۲. درخواست مکتوب برای دیدار با وکیل
صرف بیان شفاهی کافی نیست. درخواست ملاقات یا تماس با وکیل را بهصورت مکتوب ثبت کنید تا در پرونده باقی بماند و قابل پیگیری باشد.
۱۳. انجام هر اقدامی پس از مشورت با وکیل
بدون مشورت با وکیل، هیچ نوشتهای را امضا نکنید و هیچ متنی را نپذیرید. امضاهای عجولانه، میتواند تبعات سنگینی داشته باشد.
۱۴. رد اتهامات و تأکید بر بیگناهی
اتهاماتی که مطرح میشود را نپذیرید. بازجویان ممکن است با آوردن خانواده یا دوستان، فشار روانی ایجاد کنند. در چنین شرایطی، بر بیگناهی خود تأکید کرده و از موضعتان عقبنشینی نکنید.
۱۵. انکار کامل هرگونه سند، عکس و فیلم ارائهشده
بازجویان ممکن است با نمایش عکس، فیلم یا اسنادی مدعی شوند که این موارد از تلفن همراه یا وسایل شخصی شما استخراج شده و بهعنوان سند جرم محسوب میشود. در چنین شرایطی، مطلقاً این ادعاها را نپذیرید. تأکید کنید که این موارد متعلق به شما نیست و پیشتر چنین محتوایی در اختیار نداشتهاید. یادآوری کنید که تلفن همراه شما در اختیار مأموران بوده و هرگونه سند ارائهشده، میتواند ساختهوپرداخته خود آنان باشد. پذیرش حتی ضمنی این اسناد، مبنای سنگینی برای پرونده ایجاد میکند.
یکی از روشهای رایج در بازجویی، آوردن فردی است که ادعا میشود با شما همکاری یا ارتباط داشته و اکنون علیه شما شهادت میدهد. در این وضعیت، هرگونه آشنایی، ارتباط یا همکاری را انکار کنید. بگویید این فرد را نمیشناسید و اطلاعی از هویت یا انگیزه او ندارید. تأکید کنید که چنین اظهاراتی میتواند تحت فشار یا القای بازجویان بیان شده باشد. پذیرش این سناریو، بهمعنای تکمیل پازل اتهامات است.
۱۷. اعتراض مکتوب به قرار بازداشت موقت
بازداشت موقت دارای سقف زمانی مشخص است و نمیتواند بهصورت نامحدود ادامه یابد. نهادهای امنیتی مجاز نیستند شما را بدون مبنای قانونی، برای مدت طولانی در بازداشت نگه دارند. در صورت صدور قرار بازداشت موقت، بهصورت کتبی اعتراض خود را ثبت کرده و زیر برگه بنویسید که به قرار صادره معترض هستید و درخواست تبدیل آن به کفالت یا وثیقه دارید. ثبت این اعتراض، اهمیت حقوقی بالایی دارد.
۱۸. حفظ ظاهر روانی و نشان دادن استقامت
در فضای بازداشت، بازجو همواره فردی را که ضعیف، مضطرب یا روحیهباخته به نظر برسد، هدف فشار بیشتر قرار میدهد. حفظ خونسردی، کنترل هیجانات و نشان دادن استقامت روانی، بخشی از دفاع شخصی است. حتی اگر در درون تحت فشار هستید، اجازه ندهید این فشار بهصورت ظاهری منتقل شود.
بازجویان برای رسیدن به هدف خود، از وعده آزادی سریع، تخفیف مجازات یا «همکاری به نفع خودت است» استفاده میکنند. این وعدهها ابزار فریب است. بازجو در پی کسب اعتراف و اطلاعات علیه شما و دیگران است، نه کمک به شما. ادعاهایی مانند «همه چیز را میدانیم» یا «دیگران اعتراف کردهاند» غالباً بلوف و القای ترس است. این گفتهها را باور نکنید.
۲۰. سنجیدن دقیق هر گفته و نوشته
در دوران بازداشت و بازجویی، هر جملهای که گفته میشود و هر کلمهای که نوشته میشود، میتواند در پرونده ثبت شود. پیش از پاسخ به هر پرسش یا نوشتن هر متن، مکث کنید و پیامدهای آن را در نظر بگیرید. شتابزدگی، بزرگترین خطای ممکن در این مرحله است.
۲۱. پرهیز مطلق از ارائه اطلاعات درباره دیگران
در بازجوییها، هرگز درباره دیگران صحبت نکنید و هیچ اطلاعاتی ارائه ندهید. حتی اطلاعات بهظاهر بیاهمیت، میتواند بعداً علیه خود شما یا دیگران بهعنوان سند استفاده شود. از ذکر نام افراد، ارتباطات و جزئیات شخصی بهطور کامل خودداری کنید.
این اصول، نه توصیههایی انتزاعی، بلکه حاصل تجربههای انباشته شهروندانی است که با سازوکار سرکوب و بازجویی در دیکتاتوری مذهبی روبهرو شدهاند. آگاهی، نخستین ابزار دفاع است؛ ابزاری که میتواند مرز میان یک پرونده ساختگی و حفظ حداقلی از حقوق انسانی را تعیین کند.این اصول، مکمل مراحل پیشین هستند و رعایت آنها میتواند از گسترش دامنه اتهامات و تشدید فشار جلوگیری کند. ثبات رفتاری، آگاهی حقوقی و پرهیز از واکنشهای احساسی، سه ستون اصلی عبور از این مرحله پرخطر محسوب میشوند.
کانون حقوق بشر ایران را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید:
تلگرام / ایکس / اینستاگرام / یوتیوب / فیسبوک
.jpg)
.jpg)
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر